ولى در حالى كه مؤمنان راستين كسانى هستند نه به هنگام نعمت گرفتار غرور و غفلت مىشوند و نه به هنگام مصيبت ، گرفتار ياس و نوميدى ، نعمت را از خدا مىدانند و شكر به درگاه او مىبرند ، و مصيبت را آزمون و امتحان ، و يا نتيجه اعمال خويش محسوب مىدارند و صبر مىكنند و رو به درگاه او مىآورند .
در حالى كه افراد بى ايمان در ميان « غرور » و « ياس » دست و پا مىزنند افراد با ايمان در ميان « شكر » و « صبر » قرار دارند .
ضمنا از اين آيه به خوبى استفاده مىشود كه لا اقل ، بخشى از مصائب و گرفتاريهايى كه دامان انسان را مىگيرد نتيجه اعمال و گناهان او است ، خدا مىخواهد به اين وسيله به آنها هشدار دهد و آنان را پاك كرده و به سوى خود آورد .
اين نكته نيز لازم به يادآورى است كه جمله « فرحوا بها » در اينجا تنها به معنى خوشحال شدن به نعمت نيست ، بلكه منظور شادى توأم با غرور و يك نوع مستى و بيخبرى است همان حالتى كه به افراد كم مايه به هنگامى كه به نوايى مىرسند دست مىدهد و گرنه شادى توأم با شكر و توجه به خدا نه تنها بد نيست بلكه به آن دستور داده شده است قُلْ بِفَضْلِ اللَّه وَبِرَحْمَتِه فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا ( يونس - 58 ) .
تعبير به * ( بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ) * كه معاصى را به دستها نسبت مىدهد به خاطر اين است كه بيشترين اعمال انسان به كمك دست او انجام مىشود ، هر چند گناهانى با قلب يا با چشم و زبان نيز صورت مىگيرد ، اما فزونى اعمال دست موجب اين تعبير شده است .
در اينجا سؤالى پيش مىآيد كه آيا اين آيه با آيه سى و سوم همين سوره ( دو آيه قبل ) تضاد ندارد ؟ ! ، چون در اين آيه سخن از ياس آنها به هنگام مصائب است ، در حالى كه آيه گذشته از توجه آنها به خدا به هنگام بروز مشكلات و شدائد سخن مىگويد ، خلاصه ، آن يكى سخن از اميدوارى مىگويد و اين
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 436
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٣٦