« يؤفكون » از ماده « افك » ( بر وزن فكر ) به معنى بازگرداندن چيزى از صورت واقعى و حقيقى آن است ، و به همين تناسب بر دروغ ، و نيز بادهاى مخالف اطلاق مىشود .
تعبير « يؤفكون » به صيغه مجهول اشاره به اين است كه آنها قدرت بر تصميمگيرى ندارند ، گويى بى اراده به سوى بتپرستى كشيده مىشوند ! ضمنا منظور از تسخير خورشيد و ماه نظاماتى است كه خداوند براى آنها قرار داده و آنها را با اين نظامات در طريق منافع انسانها به راه انداخته است .
سپس براى تاكيد همين معنى كه هم خالق او است و هم رازق او است ، اضافه مىكند : « خداوند روزى براى هر كس از بندگانش بخواهد گسترده مىكند و براى هر كس بخواهد محدود و تنگ مىسازد » ( * ( اللَّه يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه وَيَقْدِرُ لَه ) * ) .
كليد روزى به دست او است نه به دست انسانها ، و نه بتها .
و اينكه در آيات قبل گفته شد مؤمنان راستين تنها بر او توكل مىكنند بخاطر همين است كه اختيار همه چيز به دست او است ، پس چرا از اظهار ايمان بترسند و زندگى خويش را از ناحيه دشمنان در خطر ببينند ؟ ! و اگر چنين تصور كنند كه خدا قدرت دارد ، ولى از حال آنها آگاه نيست اين اشتباه بزرگى است ، چرا كه « خداوند به همه چيز عالم است » ( * ( إِنَّ اللَّه بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ) * ) .
مگر ممكن است كسى خالق و مدبر باشد و لحظه به لحظه فيض او به موجودات برسد و در عين حال از وضع آنها آگاه نباشد ؟ اين قابل تصور نيست .
در مرحله دوم سخن از « توحيد ربوبى » و نزول سرچشمه اصلى ارزاق از
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 337
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٣٧