و متعصبتر مىبيند ، دليل آن اين است كه از روش جدال به احسن استفاده نشده است .
خشونت در بحث ، برترى جويى ، تحقير طرف مقابل ، اظهار كبر و غرور ، عدم احترام به افكار ديگران ، و عدم صميميت در بحثها همه از امورى است كه باعث شكست انسان در بحث مىشود ، لذا در مباحث اخلاق اسلامى بحثى تحت عنوان تحريم « جدال » و « مراء » مىبينيم كه منظور از آن بحثهايى است كه در آن روح حقجويى و حقطلبى نباشد ، بلكه هدف از آن پرخاشگرى و برترىطلبى و به كرسى نشاندن سخن خويش است ! تحريم « جدال » و « مراء » گذشته از جنبههاى معنوى و اخلاقى ، براى همين است كه در اين گونه بحثها هرگز پيشرفت فكرى حاصل نمىشود .
تحريم « جدال » و « مراء » به هم نزديك است ولى دانشمندان اسلامى ميان آنها فرقهايى گذاردهاند : « مراء » به معنى اظهار فضل و كمال است ، و « جدال » به منظور تحقير طرف مقابل .
« جدال » به حملات ابتدايى در بحث گفته مىشود ولى « مراء » به حملات دفاعى .
« جدال » در مسائل علمى است و « مراء » اعم است ( البته تضادى در ميان اين تفسيرها وجود ندارد ) .
به هر حال مجادله و بحث با ديگران گاهى « جدال به احسن » است و آن بحثى است كه شرايطى كه در بالا گفتيم دقيقا در آن رعايت شود ، و گاهى به « غير احسن » است و آن در صورتى است كه امور بالا به دست فراموشى سپرده شود .
اين گفتار را با ذكر چند روايت گويا و آموزنده پايان مىدهيم .
در حديثى از پيامبر گرامى اسلام ص مىخوانيم :
لا يستكمل عبد حقيقة الايمان حتى بدع المراء و ان كان محقا :
« هيچكس حقيقت ايمان را به طور
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 310
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣١٠