در اين مرحله مىگذارد ، چه بسيارند كسانى كه در بحثها دقيق و موشكاف ، و بر مسائل علمى مسلط و آگاهند ، اما چون از شيوه « جدال احسن » و بحثهاى سازنده آگاه نيستند كمتر در گفتگو با ديگران موفق به نفوذ در قلب آنها مىشوند .
حقيقت اين است كه اقناع « عقل و فكر » به تنهايى كافى نيست ، بايد « عواطف » نيز اقناع گردد كه نيمى از وجود انسان را تشكيل مىدهند .
به تعبير ديگر نفوذ در مرحله « خود آگاه » روح انسان به تنهايى كفايت نمىكند بايد در مرحله « ناآگاه » كه بخش مهم روح را تشكيل مىدهد نيز نفوذ كرد .
از بررسى حال پيامبران مخصوصا حال پيامبر اسلام ص و ائمه هدى ع به خوبى استفاده مىشود كه اين بزرگواران براى تحقق بخشيدن به اهداف تبليغى و تربيتى خود از اخلاق اجتماعى و اصول روانشناسى و انسانىترين شيوههاى نفوذ در قلبها استفاده مىكردند .
طرز برخورد آنها با مردم چنان بود كه به سرعت آنها را به سوى اهداف خود جلب و جذب مىكردند ، گرچه بعضى ميل دارند به اين امور هميشه جنبه اعجاز دهند اما چنين نيست ، اگر ما هم سنت و روش و شيوه بحث آنها را در برخورد با ديگران به كار بنديم به سرعت مىتوانيم در آنها اثر بگذاريم و در اعماق جانشان نفوذ كنيم .
قرآن با صراحت به پيامبر اسلام ص مىگويد : فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّه لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ : « به خاطر رحمت الهى است كه نسبت به آنها نرمخو شده اى كه اگر خشن و سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مىشدند » ( آل عمران - 159 ) .
بسيار ديده شده است كه بعضى بعد از ساعتها بحث و گفتگو نه تنها پيشرفتى در مذاكرات خود حاصل نمىكنند بلكه طرف را در عقيده باطل خويش راسختر
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 309
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٠٩