نبود كه از محضرش استفاده كند ، و گفتيم تعداد كسانى كه فقط سواد خواندن و نوشتن داشتند در تمام مكه در مردان از 17 نفر تجاوز نمىكرد مىگويند از زنان نيز تنها يك نفر بود كه خواندن و نوشتن مىدانست ( 1 ) .
طبيعى است كه در چنين محيطى كه ابتدايىترين مرحله علم ( خواندن و نوشتن ) اينقدر كمياب و محدود است ممكن نيست كسى درس خوانده باشد و مردم از آن آگاه نشوند و اگر كسى با قاطعيت ادعا كرد من هيچ درسى نخواندهام و كسى آن را انكار نكرد دليل روشنى بر صدق گفته او است ، و به هر حال اين وضع خاص پيامبر ص كه در آيات فوق آمده براى تكميل اعجاز قرآن و قطع بهانههاى بهانه جويان بسيار مؤثر و مفيد بود ، آرى او عالم بزرگ و بىنظيرى بود كه فقط در مكتب وحى درس خوانده بود .
تنها بهانه اى براى بعضى مانده اين است كه پيامبر قبل از دوران نبوتش يكى دو سفر به شام كرد ( براى مدتى كوتاه كه مشغول انجام برنامه تجارت بود ) مىگويند شايد در اين يكى دو سفر با علماى اهل كتاب تماس گرفته و مسائل را از آنها دريافت داشته است ! دليل سستى اين ادعا در خودش نهفته است كه اينهمه تاريخ پيامبران و احكام و قوانين و مقررات و معارف عالى را چگونه ممكن است كه انسان درس نخوانده و مكتب نرفته به اين زودى از افرادى بشنود و به خاطر بسپارد و در مدت 23 سال پياده كند ؟ و در برخورد با حوادثى كه بىسابقه و غير منتظره بود عكس العمل لازم نشان دهد و اين درست به آن مىماند كه بگوئيم فلان ليست بزرگ تمام علوم و فنون طب را در آن چند روزى آموخت كه در فلان بيمارستان ناظر حال مداواى بيماران وسيله پزشكان بود ، اين سخن به شوخى شبيه تر است ! توجه به اين نكته نيز لازم است كه پيامبر ص بعد از رسيدن به مرحله
هامش
( 1 ) « فتوح البلدان » بلاذرى طبع مصر صفحه 459 .