سپس براى اينكه تصور نشود اين دعوت كنندگان به كفر و شرك و بت پرستى و ظلم ، در برابر اين عملشان مجازاتى ندارند در آيه بعد مىافزايد : « آنها بارهاى سنگين گناهانشان را بر دوش مىكشند ، و بارهاى ديگرى را اضافه بر بارهاى سنگين خودشان » ! ( * ( وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَأَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ ) * ) .
اين بار گناه اضافى همان بار گناه اضلال و اغوا كردن و تشويق ديگران به گناه است ، همان بار سنت بد گذاردن كه پيامبر اكرم ص فرمود :
من سن سنة سيئة فعليه وزرها و وزر من عمل بها من غير ان ينقص من وزره شىء :
« كسى كه سنت بدى بگذارد ، گناه آن سنت و گناه كسانى كه به آن عمل مىكنند بر او است ، بى آنكه از گناه عمل كنندگان چيزى كاسته شود » ( 1 ) .
مهم اين است كه آنها در تمام گناهان ديگران نيز شريكند ، بىآنكه سر سوزنى از گناه آنان كاسته شود .
و در پايان آيه مىافزايد « آنها به طور قطع در روز قيامت از افتراها و دروغهايى كه مىبستند سؤال مىشوند و بايد خود جوابگوى آن باشند » ( * ( وَلَيُسْئَلُنَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَمَّا كانُوا يَفْتَرُونَ ) * ) .
در اينجا سؤال ديگرى پيش مىآيد كه منظور از اين افتراء كه بايد در قيامت جوابگوى آن باشند چيست ؟
ممكن است اشاره به دروغهايى باشد كه به خدا مىبستند و مىگفتند : « خدا گفته است كه ما اين بتها را پرستش كنيم » ! يا اشاره به اينكه منظور آنها از اين سخن كه مىگفتند ما گناهان شما را به گردن مىگيريم اين بوده كه اصلا اين كارها گناه ندارد ، و اين دروغى است كه بايد جواب آن را بدهند .
هامش
( 1 ) تفسير فخر رازى ج 25 ص 40 .