يا اينكه به راستى در قيامت به آنها گفته مىشود بيائيد بار گناهان آنها را بر دوش بكشيد و آنها سر باز مىزنند و دروغ و افتراى خود را ظاهر مىكنند .
يا اينكه ظاهر سخنان آنها اين بود كه هر انسانى مىتواند مسئوليت گناه ديگرى را بر عهده گيرد ، در حالى كه اين سخن نيز دروغ و افترا است و هر كس مسئول اعمال خويش است .
نكتهها :
1 - سنتهاى نيك و بد
در منطق اسلام پايه گذارى يك برنامه اجتماعى مسئوليت آفرين است و خواه ناخواه انسان را در آن برنامه و كار تمام كسانى كه به آن عمل مىكنند شريك و سهيم مىسازد ، چرا كه انگيزههاى عمل ، بخشى از مقدمات عمل است ، و مىدانيم هر كس در مقدمه كارى دخيل باشد در ذى المقدمه نيز شريك است هر چند مقدمه ساده اى باشد .
شاهد اين سخن حديثى است كه از پيامبر گرامى اسلام ص نقل شده است :
پيامبر ص با جمعى از ياران همراه بود سائلى آمد و تقاضاى كمك كرد كسى به او چيزى نداد ، مردى پيش قدم شد و به او كمكى كرد ، ديگران تشويق شدند ، آنها نيز كمك كردند ، در اينجا پيامبر فرمود
من سن خيرا فاسنن به كان له اجره و من اجور من تبعه ، غير منتقص من اجورهم شيئا ، و من سن شرا فاسنن به كان عليه وزره و من اوزار من تبعه ، غير منتقص من اوزارهم شيئا ! :
« كسى كه سنت نيكى بگذارد و ديگران به آن اقتدا كنند پاداش آن و از پاداش كسانى كه پيروى كردند براى او خواهد بود ، بى آنكه از پاداششان كاسته شود ، و كسى كه سنت شرى بگذارد و به آن اقتدا كنند گناه آن و از گناهان كسانى كه پيروى كردهاند بر او خواهد بود ، بىآنكه از گناهان آنها كاسته