صاحب كشت و زرع است ) ( 1 ) .
و ضابطه حكم سليمان اين بوده كه خسارت صاحب باغ را معادل منافع يك ساله گوسفندان ديده است .
بنا بر اين هر دو قضاوت به حق و عدل كردهاند ، با اين تفاوت كه قضاوت سليمان به طور دقيقتر اجرا مىگرديد ، زيرا خسارت يك جا پرداخته نمىشد بلكه به طور تدريج ادا مىگشت ، بطورى كه بر صاحب گوسفندان نيز سنگين نباشد ، از اين گذشته تناسبى ميان خسارت و جبران بود ، چرا ريشههاى « مو » از بين نرفته بود ، تنها منافع موقت آنها از ميان رفته بود ، لذا عادلانه تر اين بود كه اصل گوسفندان به ملك صاحب باغ درنيايد بلكه منافع آن درآيد .
و در پاسخ « سؤال دوم » مىگوئيم : بدون شك حكم پيامبران مستند به وحى الهى است ، اما مفهوم اين سخن آن نيست كه در هر مورد خاص از موارد داورى وحى مخصوص نازل مىشود ، بلكه آنها طبق ضوابط كليه اى كه از وحى دريافت داشتهاند داورى مىكنند .
بنا بر اين مساله اجتهاد نظرى به معنى اصطلاحيش ، يعنى همان اجتهاد ظنى ، در حكم آنها راه ندارد ، ولى مانعى ندارد كه در پياده كردن يك ضابطه كلى دو راه وجود داشته باشد ، و دو پيامبر ، هر كدام يكى از اين دو راه را پيشنهاد كند كه هر دو در واقع صحيح است ، و اتفاقا در مورد بحث ما نيز مطلب همين گونه بوده است ، چنان كه شرحش سابقا گذشت ، ولى همانطور كه قرآن اشاره مىكند راهى را كه سليمان پيشنهاد كرد ( از نظر اجرايى ) نزديكتر بود ، و جمله * ( وَكُلًّا آتَيْنا حُكْماً وَعِلْماً ) * ( ما به هر يك از اين دو حكم و علم داديم ) كه در آيه
هامش
( 1 ) در مجمع البيان ذيل آيه مورد بحث چنين مىخوانيم : روى عن النبى ( ص ) انه قضى بحفظ المواشى على اربابها ليلا و قضى بحفظ الحرث على اربابها نهارا - همين مضمون در تفسير صافى از كتاب كافى نقل شده است .