اينها در برابر قدرت ما چيز مهمى نيست « ما قادر بر انجام اين كار بوديم » ( * ( وَكُنَّا فاعِلِينَ ) * ) .
نكته :
در اينكه همصدا شدن كوهها و پرندگان با داود به چه صورت بوده ، در ميان مفسران گفتگو است :
1 - گاه احتمال داده مىشود كه اين صداى پر طنين و گيراى و جذاب داود بود كه در كوهها منعكس مىشد و پرندگان را به سوى خود جذب مىكرد .
2 - گاه گفتهاند كه اين تسبيح يك نوع تسبيح توأم با درك و شعور است كه در باطن ذرات عالم وجود دارد ، زيرا طبق اين نظر تمامى موجودات جهان از يك نوع عقل و شعور برخوردارند ، و هنگامى كه صداى داود را به وقت مناجات و تسبيح مىشنيدند با او همصدا مىشدند و غلغله تسبيح از آنها درهم مىآميخت .
3 - بعضى گفتهاند : منظور همان « تسبيح تكوينى » است كه با زبان حال در همه موجودات جهان صورت مىگيرد ، چرا كه هر موجودى نظامى دارد ، نظامى بسيار دقيق و حساب شده ، اين نظام دقيق و حساب شده از خداوندى حكايت مىكند كه هم پاك و منزه است ، و هم داراى صفات كمال ، بنا بر اين نظام شگفتانگيز عالم هستى در هر گوشه اى « تسبيح » است و « حمد » ( تسبيح ، پاك شمردن از نقائص است ، و حمد ستايش در برابر صفات كمال ) ( 1 ) .
و اگر گفته شود كه اين تسبيح تكوينى نه مخصوص كوهها و پرندگان است و نه مخصوص داود ، بلكه هميشه و در همه جا و از همه موجودات بانگ اين تسبيح برمىخيزد .
هامش
( 1 ) براى توضيح بيشتر به جلد 12 تفسير نمونه ذيل آيه 44 سوره اسراء مراجعه فرمائيد .