آنها از نزديكى حساب غافلند ، و اين غفلت سبب مىشود كه از آيات حق اعراض كنند در حقيقت « غفلت از حساب » علت است ، و « اعراض از آيات حق » معلول آن ، و يا منظور اعراض از خود حساب و آمادگى براى پاسخگويى در آن دادگاه بزرگ است ، يعنى چون غافلند خود را آماده نمىكنند و روىگردان مىشوند .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه نزديك شدن حساب و قيامت به چه معنى است ؟
بعضى گفتهاند : منظور آن است كه باقيمانده دنيا در برابر آنچه گذشته كم است ، و به همين دليل رستاخيز نزديك خواهد بود ( نزديك نسبى ) به خصوص اينكه از پيامبر اسلام ص نقل شده كه فرمود :
بعثت انا و الساعة كهاتين !
: « بعثت من و روز قيامت مانند اين دو است » ! ( اشاره به انگشت « سبابه » و « وسطى » كه در كنار هم قرار دارند فرمود ) ( 1 ) .
بعضى ديگر گفتهاند : اين تعبير به خاطر بودن رستاخيز است ، همانگونه كه در ضرب المثل معروف عرب مىخوانيم : كل ما هو آت قريب ( هر چه قطعا مىآيد نزديك است ) .
در عين حال اين دو تفسير منافاتى با هم ندارند و ممكن است آيه اشاره به هر دو نكته باشد .
بعضى از مفسران مانند « قرطبى » اين احتمال را نيز داده كه « حساب » در اينجا اشاره به « قيامت صغرى » يعنى مرگ است ، زيرا به هنگام مرگ نيز قسمتى از محاسبه و جزاى اعمال به انسان مىرسد ( 2 ) .
ولى ظاهرا آيه فوق ناظر به قيامت كبرى است .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ذيل آيات مورد بحث .
( 2 ) تفسير قرطبى جلد 6 صفحه 4307 .