آيات مورد بحث ، خود شاهد اين مدعا است ، آنجا كه مىگويد : * ( مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ ) * . . . يعنى تنها هدفشان همين زندگى زودگذر مادى است .
اصولا تعبير به « مزرعه » و يا « متجر » ( تجارتخانه ) و مانند آن خود شاهد زنده اى براى اين موضوع است .
كوتاه سخن اينكه مواهب جهان مادى كه همه از نعمتهاى خدا است و حتما وجودش در نظام خلقت لازم بوده و هست اگر به عنوان وسيله اى براى رسيدن به سعادت و تكامل معنوى انسان مورد بهره بردارى قرار گيرد از هر نظر قابل تحسين است .
و اما اگر به عنوان يك هدف و نه وسيله مورد توجه قرار گيرد و از ارزشهاى معنوى و انسانى بريده شود كه در اين هنگام طبعا مايه غرور و غفلت و طغيان و سركشى و ظلم و بيدادگرى خواهد بود ، درخور هر گونه نكوهش و مذمت است .
و چه زيبا فرموده است على ع در آن گفتار كوتاه و پرمغزش :
من ابصر بها بصرته و من ابصر اليها اعمته :
« آن كس كه با چشم بصيرت به آن بنگرد ( و آن را وسيله بينايى قرار دهد ) دنيا به او آگاهى مىبخشد ، و آن كس كه به خود آن نگاه كند دنيا او را نابينا خواهد كرد » ( 1 ) .
در حقيقت تفاوت ميان دنياى مذموم و ممدوح ، همان چيزى است كه از « اليها » و « بها » استفاده مىشود كه اولى هدف را مىرساند و دومى وسيله را .
2 - نقش سعى و تلاش در پيروزيها
اين نخستين بار نيست كه قرآن با تكيه كردن روى سعى و تلاش به افراد تنبل و بيكار هشدار مىدهد كه سعادت سراى ديگر را تنها با اظهار ايمان و سخن نمىتوان بدست آورد ، بلكه عامل اصلى سعادت سعى و تلاش است .
هامش
( 1 ) نهج البلاغه خطبه 82 .