مهمى كه همان نجات آن از چنگال يك پادشاه غاصب بوده است ، وجود داشته ، چرا كه او هرگز كشتيهاى آسيب ديده را مناسب كار خود نمىديد و از آن چشم مىپوشيد ، خلاصه اين كار در مسير حفظ منافع گروهى مستمند بود و بايد انجام مىشد .
كلمه « وراء » ( پشت سر ) مسلما در اينجا جنبه مكانى ندارد بلكه كنايه از اين است كه آنها بدون اينكه توجه داشته باشند گرفتار چنگال چنين ظالمى مىشدند ، و از آنجا كه انسان حوادث پشت سر خود را نمىبيند اين تعبير در اينجا به كار رفته است .
بعلاوه هنگامى كه انسان از طرف فرد يا گروهى تحت فشار واقع مىشود تعبير به پشت سر مىكند ، مثلا مىگويد طلبكاران پشت سر منند ، و مرا رها نمىكنند ، در آيه 16 سوره ابراهيم مىخوانيم مِنْ وَرائِه جَهَنَّمُ وَيُسْقى مِنْ ماءٍ صَدِيدٍ گويى جهنم اين گنهكاران را تعقيب مىكند كه از آن تعبير به « وراء » شده است ( 1 ) .
ضمنا از تعبير « مساكين » ( مسكينها ) در اين مورد استفاده مىشود كه مسكين كسى نيست كه مطلقا مالك چيزى نباشد ، بلكه به كسانى نيز گفته مىشود كه داراى مال و ثروتى هستند ولى جوابگوى نيازهاى آنها نمىباشد .
اين احتمال نيز وجود دارد كه اطلاق مسكين بر آنها نه از نظر فقر مالى بوده است بلكه از نظر فقر قدرت بوده ، و اين تعبير در زبان عرب وجود دارد ، و با ريشه اصلى لغت مسكين كه سكون و ضعف و ناتوانى است نيز سازگار است .
در نهج البلاغه مىخوانيم مسكين ابن آدم . . . تؤلمه البقة و تقتله الشرقة و تنتنه العرقة : « بيچاره فرزند آدم ! . . . پشه اى او را آزار مىدهد ، مختصرى آب
هامش
( 1 ) در زمينه معنى « وراء » در جلد 10 ذيل آيه 16 بحث شده .