شدهاند در امان بمانند .
جمله معروف : الجبر و التشبيه امويان و العدل و التوحيد علويان :
« عقيده جبر و تشبيه خدا به موجودات از اعتقادات بنى اميه است ، و عقيده عدل و توحيد زير بناى مكتب علوى است » بيانگر اين واقعيت مىباشد .
خلاصه ، شاكله هرگز به معنى طبيعت ذاتى نيست ، بلكه به هر گونه عادت و طريقه و مذهب و روشى كه به انسان جهت مىدهد شاكله گفته مىشود بنا بر اين عادات و سننى كه انسان بر اثر تكرار يك عمل اختيارى كسب كرده است ، و همچنين اعتقاداتى كه با استدلال و يا از روى تعصب پذيرفته است ، همه اينها نقش تعيين كننده دارند ، و شاكله محسوب مىشوند .
اصولا ملكات و روحيات انسان معمولا جنبه اختيارى دارد چرا كه انسان هنگامى كه عملى را تكرار كند ، نخست « حالت » و سپس « عادت » و بعد تدريجا تبديل به « ملكه » مىشود ، همين ملكات است كه به اعمال انسان شكل مىدهد و خط او را در زندگى مشخص ميسازد ، در حالى كه پيدايش آن مستند به عوامل اختيارى بوده است .
در بعضى از روايات « شاكله » به نيت تفسير شده است ، در اصول كافى از امام صادق ع چنين نقل شده :
النية افضل من العمل الا و ان النية هى العمل ، ثم تلا قوله عز و جل * ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِه ) *
يعنى على نيته : « نيت افضل از عمل است اصلا نيت همان عمل است سپس آيه * ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِه ) * را قرائت فرمود و اضافه كرد منظور از شاكله نيت است » ( 1 ) .
اين تفسير ، نكته جالبى در بر دارد . و آن اينكه نيت انسان كه از اعتقادات او برمىخيزد به عمل او شكل مىدهد ، و اصولا خود نيت يك نوع شاكله يعنى امر مقيد كننده است ، لذا گاهى نيت را به خود عمل ، تفسير فرموده و گاه آن را برتر از عمل شناخته ، چرا كه به هر حال « خط عمل » منشعب از « خط نيت » است .
هامش
( 1 ) نور الثقلين جلد 3 صفحه 114 .