مفسران همچون علامه طباطبائى در الميزان گفتهاند مفهوم اين جمله آن است كه خداوند به همه نقشهها و طرحها و نيرنگهاى آنها احاطه كامل دارد .
و بعضى ديگر مانند مرحوم طبرسى در مجمع البيان گفتهاند منظور اين است كه جزاى مكر آنها نزد خداوند ثابت است ( بنا بر اين جمله در تقدير عند اللَّه جزاء مكرهم بوده و كلمه جزاء كه مضاف است محذوف شده است ) .
ولى معنى اول بدون شك صحيحتر است ، زيرا هم موافق ظاهر آيه مىباشد ، و هم نياز به هيچگونه حذف و تقدير ندارد .
جمله بعد كه مىگويد « هر چند مكر آنها كوهها را از جاى بر كند » نيز اين تفسير را تقويت مىكند ، يعنى آنها هر چند قوى و قادر به نقشه كشى باشند خدا از آنها آگاهتر و قادرتر است : و توطئههاى آنها را در هم مىكوبد .
بار ديگر روى سخن را به پيامبر ص كرده ، به عنوان تهديد ظالمان و بدكاران مىفرمايد : « گمان مبر كه خداوند وعده اى را كه به پيامبران داده مخالفت مىكند » ( * ( فَلا تَحْسَبَنَّ اللَّه مُخْلِفَ وَعْدِه رُسُلَه ) * ) چرا كه تخلف از كسى سر مىزند كه يا قادر و توانا نباشد ، و يا كيفر و انتقام در قاموس او نيست ، ولى « خداوند هم توانا است و هم صاحب انتقام » ( * ( إِنَّ اللَّه عَزِيزٌ ذُو انتِقامٍ ) * ) .
اين آيه در حقيقت مكمل آيه اى است كه قبلا داشتيم ( وَلا تَحْسَبَنَّ اللَّه غافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ ) .
يعنى اگر مىبينى ظالمان و ستمگران ، مهلتى يافتهاند نه به خاطر غفلت پروردگار از اعمال آنها است و نه به خاطر آنست كه از وعده خود تخلف خواهد كرد ، بلكه همه حسابهاى آنها را يك روز رسيده و كيفر عادلانه آنها را خواهد داد .
ضمنا كلمه « انتقام » كه در عرف فارسى امروز ما به معنى ، « تلافى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 384
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٤