كردن توأم با كينه جويى و عدم گذشت « آمده ، در اصل به اين معنى نيست ، بلكه مفهوم انتقام همان كيفر دادن و مجازات كردن است ، مجازاتى كه در مورد خداوند هماهنگ با استحقاق و عدالت بلكه نتيجه اعمال آدمى است لازم به تذكر نيست كه اگر خدا داراى چنين انتقامى نبود ، بر خلاف حكمت و عدل بود .
سپس اضافه مىكند « اين مجازات در روزى خواهد بود كه اين زمين به زمين ديگرى تبديل مىشود و آسمانها به آسمانهاى ديگرى » ( * ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأَرْضُ غَيْرَ الأَرْضِ وَالسَّماواتُ ) * ) .
در آن روز همه چيز پس از ويرانى ، نو مىشود ، و انسان با شرائط تازه در عالم نوى گام مىنهد ، عالمى كه همه چيزش با اين عالم متفاوت است ، وسعتش ، نعمتهايش و كيفرهايش « و در آن روز هر كس هر چه دارد با تمام وجودش در برابر خداوند واحد قهار ظاهر مىشود » ( * ( وَبَرَزُوا لِلَّه الْواحِدِ الْقَهَّارِ ) * ) .
« بروز » اصلا از ماده براز ( بر وزن فراز ) كه به معنى فضا و محل وسيع است گرفته شده ، و خود كلمه « بروز » به معنى قرار گرفتن در چنين فضا و محل وسيعى مىباشد كه لازمه آن ظهور و آشكار شدن است ، به همين دليل بروز غالبا به معنى « ظهور » مىآيد ( دقت كنيد ) .
در اينكه بروز انسانها در برابر خداوند در قيامت به چه معنى است ، مفسران بياناتى دارند :
بسيارى به معنى بيرون آمدن از قبرها ، دانستهاند .
ولى اين احتمال وجود دارد كه بروز به معنى ظهور تمام وجود انسان و درون و برونش در آن صحنه است ، همانگونه كه در آيه 16 غافر مىخوانيم يَوْمَ هُمْ بارِزُونَ لا يَخْفى عَلَى اللَّه مِنْهُمْ شَيْءٌ : « روزى كه همه آنها آشكار مىشوند و چيزى از آنان از خدا مخفى نمىماند » و در آيه 9 سوره طارق مىخوانيم :
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 385
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٥