به هنگام تولد و بعد از آن دفع مىگردد ( 1 ) .
احتمالات ديگرى نيز در تفسير آيه دادهاند كه در عين حال هيچيك از آنها با يكديگر تضاد ندارد ، و ممكن است آيه فوق اشاره به مجموع اين تفاسير باشد ، هر چند ظاهر همان تفسير اول است ، زيرا جمله « تحمل » ، حمل جنين را مىرساند و جملههاى « تغيض » و « تزداد » به قرينه آن اشاره به كم و زيادى دوران حمل است .
در حديثى كه در كافى از امام باقر ع يا امام صادق ع در تفسير اين آيه نقل شده چنين مىخوانيم :
الغيض كل حمل دون تسعة اشهر ، و ما تزداد كل شىء يزداد على تسعة اشهر :
« غيض هر حملى است كه كمتر از 9 ماه متولد شود و ما تزداد هر چيزى است كه از 9 ماه افزون شود » .
در دنباله حديث مىفرمايد
و كلما رأت المرأة الدم الخالص فى حملها فانها تزداد و بعدد الايام التي زاد فيها فى حملها من الدم :
« هر زمان زن ، خون خالص در حال حمل ببيند به تعداد ايام آن ، بر دوران حملش افزوده مىشود » ! ( 2 ) .
سپس قرآن اضافه مىكند : « هر چيز در نزد خدا به مقدار و ميزان ثابت و معين است » ( * ( وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَه بِمِقْدارٍ ) * ) .
تا تصور نشود كه اين كم و زيادها بىحساب و بىدليل است ، بلكه ساعت و ثانيه و لحظه آن حساب دارد ، همانگونه كه اجزاى جنين و خون رحم ، همه
هامش
( 1 ) در تفسير الميزان ضمن تاييد اين تفسير براى آيه فوق ، مىفرمايد : بعضى از روايات ائمه اهل بيت ( ع ) اين تفسير را تاييد مىكند و آنچه از ابن عباس نقل شده نيز احتمالا بر همين معنى منطبق است ، ولى دقت در رواياتى كه در تفسير نور الثقلين در ذيل اين آيه از ائمه اهل بيت ( ع ) نقل شده نشان مىدهد كه بيشتر اشاره به همان معنى اول كه ما در متن اختيار كرديم دارد .
( 2 ) طبق نقل نور الثقلين جلد 2 صفحه 485 .