درست است كه با اين كار احساس گناه و شرمندگى و جدان خواهيد كرد ، چرا كه با برادر كوچك خود اين جنايت را روا داشتهايد ولى جبران اين گناه ممكن است ، توبه خواهيد كرد « و پس از آن جمعيت صالحى خواهيد شد » ! ( * ( وَتَكُونُوا مِنْ بَعْدِه قَوْماً صالِحِينَ ) * ) .
اين احتمال نيز در تفسير جمله اخير داده شده كه منظور آنها اين بوده است كه بعد از دور ساختن يوسف از چشم پدر ، مناسبات شما با پدر به صلاح مىگرايد ، و ناراحتيهايى كه از اين نظر داشتيد از ميان مىرود ، ولى تفسير اول صحيحتر به نظر مىرسد .
بهر حال اين جمله دليل بر آن است كه آنها احساس گناه با اين عمل مىكردند و در اعماق دل خود كمى از خدا ترس داشتند ، و به همين دليل پيشنهاد توبه بعد از انجام اين گناه مىكردند .
ولى مساله مهم اينجاست كه سخن از توبه قبل از انجام جرم در واقع براى فريب و جدان و گشودن راه به سوى گناه است ، و به هيچوجه دليل بر پشيمانى و ندامت نمىباشد .
و به تعبير ديگر توبه واقعى آن است كه بعد از گناه ، حالت ندامت و شرمسارى براى انسان پيدا شود ، اما گفتگو از توبه قبل از گناه ، توبه نيست .
توضيح اينكه بسيار مىشود كه انسان به هنگام تصميم بر گناه يا مخالفت و جدان روبرو مىگردد و يا اعتقادات مذهبى در برابر او سدى ايجاد مىكند و از پيشرويش به سوى گناه ممانعت به عمل مىآورد ، او براى اينكه از اين سد به آسانى بگذرد و راه خود را به سوى گناه باز كند و جدان و عقيده خود را با اين سخن مىفريبد ، كه من پس از انجام گناه بلا فاصله در مقام جبران بر مىآيم ، چنان نيست كه دست روى دست بگذارم و بنشينم ، توبه مىكنم ، بدر خانه خدا مىروم ، اعمال صالح انجام مىدهم ، و سرانجام آثار گناه را مىشويم ! .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 323
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٢٣