مهم پيشرفت سريع اسلام در آن روز و عقبماندگى امروز ما روشن مىشود .
ما چگونه مىتوانيم انتظار داشته باشيم كسانى كه به هنگام معاف شدن از شركت در جهاد همچون ابر بهارى اشك مىريختند با آنها كه با « هزار و يك بهانه » مىخواهند از صف مجاهدان خارج شوند يكسان باشند ؟ ! .
اگر آن روح « ايمان » و آن « عشق به جهاد » و آن « افتخار كردن به شهادت » امروز هم در ميان ما مسلمانان زنده شود پيروزى و پيشرفت همانگونه است كه در آغاز اسلام بود .
بدبختى اينجاست كه ما اسلام را يك پوشش سطحى و ظاهرى براى خود قرار دادهايم بى آنكه در اعماق وجودمان نفوذ كند ، و باز هم توقع داريم بر جاى مسلمانان نخستين تكيه زنيم ! .
[ هيچكس از جهاد معاف نيست ]
2 - از آيات گذشته اين موضوع نيز استفاده شد كه هيچكس به طور كلى از همكارى با مجاهدان راه خدا ، معاف نيست ، حتى آنها كه بيمارند و نابينا و طبعا قادر به برداشتن اسلحه و شركت در ميدان نبرد نيستند ، ولى با زبان و تبليغ و اعمال خود مىتوانند مشوق مجاهدان و پشتيبان برنامههاى آنها باشند ، آنها نيز بايد اين رسالت خود را فراموش نكنند و به كلى از برنامهها كنار نروند .
در حقيقت جهاد مراحلى دارد و معذور بودن از يك مرحله آن دليل بر معذور بودن از مراحل ديگر نيست .
3 - جمله « ما * ( عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ ) * » ( راهى براى مؤاخذه نيكوكاران وجود ندارد ) در مباحث فقهى سر چشمه قانون وسيعى شده است ، و از آن احكام فراوانى استفاده كردهاند ، مثلا هر گاه امانتى در دست شخص امينى بدون هيچگونه افراط و تفريط تلف شود ، چنين شخصى نبايد ضامن باشد ، و از جمله دلائلى كه