شامل مىشود ، و چون مساله جهاد مطرح است ناظر به كوششها و تلاشهايى است كه در اين زمينه صورت مىگيرد .
بعدا براى بيان دليل اين موضوع مىفرمايد : « اين گونه افراد مردان نيكو كارى هستند و براى نيكوكاران هيچ راه ملامت و سرزنش و مجازات و مؤاخذه وجود ندارد ( * ( ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ ) * ) .
و در پايان آيه خدا را با دو صفت از اوصاف بزرگش به عنوان دليل ديگرى بر معاف بودن اين گروههاى سه گانه توصيف مىكند و مىگويد : « خداوند غفور و رحيم است » ( * ( وَاللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ) .
« غفور » از ماده « غفران » به معنى مستور ساختن و پوشيدن است ، يعنى خداوند به مقتضاى اين صفت ، پرده بر كار افراد معذور و ناتوان مىاندازد و عذرشان را مىپذيرد ، و « رحيم » بودن خدا اقتضا مىكند كه تكليف شاق و مشكل بر كسى ننهد و او را معاف دارد ، اگر اين گروهها مجبور به حضور در ميدان بودند با غفوريت و رحيميت خداوند سازگار نبود ، يعنى خداوند غفور و رحيم حتما آنها را معاف خواهد داشت .
از پاره اى از روايات كه مفسران در ذيل آيه نقل كردهاند چنين استفاده مىشود كه گروههاى معذور نه تنها از تكليف معافند و از مجازات بر كنار ، بلكه به مقدار اشتياقشان به شركت در ميدان جهاد در پاداشها و افتخارات مجاهدان شريكند ، چنان كه در حديثى از پيامبر ص مىخوانيم :
هنگامى كه از غزوه تبوك بازگشت و به نزديكى مدينه رسيد فرمود : شما در اين شهر مردانى را پشت سر گذاشتيد كه در تمام مسير با شما بودند ! ، هر گامى كه برداشتيد ، و هر مالى كه در اين راه انفاق كرديد ، و هر سرزمينى را كه پيموديد با شما همراهى داشتند ! عرض كردند : اى رسول خدا چگونه با ما بودند با اينكه در مدينه ماندند ؟
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 82
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٨٢