بنا بر اين معنى جمله چنين مىشود : « تجاوزكاران اقوام ديگر ، از ايمان آوردن به چيزى كه اقوام پيشين ، خوددارى كرده بودند سرباز زدند » البته با توجه به اينكه مخالفان دعوت نوح در طى طوفان از ميان رفتند ، اين احتمال در تفسير آيه قوت پيدا مىكند ، ولى به هر حال لازمه آن اين است كه در ميان مرجع ضميرهاى جمله ( واو جمع در كانوا ، و ليؤمنوا ، و كذبوا ) تفكيك قائل شويم .
2 - روشن است كه جمله « * ( كَذلِكَ نَطْبَعُ عَلى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ ) * » دليل بر جبر نيست و تفسير آن در خودش نهفته است زيرا مىگويد ما بر دلهاى « تجاوزكاران » مهر مىنهيم تا چيزى را درك نكنند ، بنا بر اين قبلا تجاوزهاى پى در پى به حريم احكام الهى و حق و حقيقت از آنها صادر مىشود ، و تدريجا بر دلهاى آنها اثر مىگذارد و قدرت تشخيص حق را از آنان مىگيرد و كارشان به جايى مىرسد كه سركشى و عصيان و گناه براى آنها خوى و طبيعت ثانوى مىشود ، چنان كه در مقابل هيچ حقيقتى تسليم نمىشوند ( 1 ) .
هامش
( 1 ) مشروح اين مطلب را در جلد اول ذيل آيه 7 سوره بقره صفحه 50 ذكر كردهايم .