« بار ديگر رحمت خدا به سراغ آنان آمد ، و توبه و بازگشت حقيقى و خالصانه را بر آنان آسان ساخت ، تا توبه كنند » ( * ( ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا ) * ) .
چرا كه « خداوند توبه پذير و رحيم است » ( * ( إِنَّ اللَّه هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ) * ) .
در اينجا به چند نكته بايد توجه كرد :
1 - منظور از توبه خدا بر پيامبر ( ص ) چيست ؟
در نخستين آيه مورد بحث خوانديم كه خداوند بر پيامبر ص و مهاجران و انصار توبه كرد و توبه آنها را پذيرا شد .
بدون شك پيامبر معصوم گناهى نداشته كه بخواهد از آن توبه كند و خدا توبه او را بپذيرد ( هر چند پاره اى از مفسران اهل تسنن تعبير فوق را دليل بر صدور لغزشى از پيامبر ص در ماجراى تبوك گرفتهاند ) .
ولى دقت در خود آيه و ساير آيات قرآن به نادرست بودن اين تفسير گواهى مىدهد ، زيرا اولا توبه پروردگار به معنى بازگشت او به رحمت و توجه به بندگان است ، و در مفهوم آن ، گناه و يا لغزش نيست ، چنان كه در سوره نساء بعد از ذكر قسمتى از احكام اسلام ، مىفرمايد : يُرِيدُ اللَّه لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَاللَّه عَلِيمٌ حَكِيمٌ : ( خداوند مىخواهد احكام خود را براى شما تبيين كند و به روش شايسته كه قبل از شما بودند شما را هدايت كند ، و بر شما توبه كند ، و خداوند عالم و حكيم است ) .
در اين آيه و پيش از آن سخن از گناه و لغزشى به ميان نيامده ، بلكه طبق تصريح همين آيه سخن از تبيين احكام و هدايت به سنتهاى ارزنده پيشين در ميان است ، و اين خود نشان مىدهد كه توبه در اينجا به معنى شمول رحمت الهى نسبت به بندگان است .
ثانيا در كتب لغت نيز يكى از معانى توبه همين موضوع ذكر شده است ،