سپس اضافه مىكند : « اين شمول رحمت الهى به هنگامى بود كه بر اثر شدت حوادث و فشار ناراحتيها نزديك بود گروهى از مسلمانان از جاده حق باز گردند » ( و تصميم به مراجعت از تبوك بگيرند ) ( * ( مِنْ بَعْدِ ما كادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ) * ) .
دگر بار تاكيد مىكند كه « بعد از اين ماجرا ، خداوند رحمت خود را شامل حال آنها ساخت ، و توبه آنها را پذيرفت ، زيرا او نسبت به مؤمنان مهربان و رحيم است » ( * ( ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ إِنَّه بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِيمٌ ) * ) .
نه تنها اين گروه عظيم را كه در جهاد شركت كرده بودند ، مورد رحمت خويش قرار داد ، بلكه آن سه نفر را كه از شركت در جهاد تخلف ورزيده بودند و جنگجويان آنها را پشت سر گذاشتند و رفتند ، نيز مشمول لطف خود قرار داد ( * ( وَعَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا ) * ) .
اما اين لطف الهى به آسانى شامل حال آنها نشد ، بلكه آن به هنگامى بود كه اين سه نفر ( كعب بن مالك و مرارة بن ربيع و هلال بن امية كه شرح حالشان در شان نزول گذشت ) در محاصره شديد اجتماعى قرار گرفتند ، و مردم همگى با آنها قطع رابطه كردند ، « و آن چنان كه زمين با همه وسعتش بر آنها تنگ شد » ( * ( حَتَّى إِذا ضاقَتْ عَلَيْهِمُ الأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ) * ) .
و سينه آنها چنان از اندوه آكنده شد كه گويى « جايى در وجود خويش براى خود نمىيافتند » تا آنجا كه خود آنها نيز از يكديگر قطع رابطه كردند ( * ( وَضاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ ) * ) .
و به اين ترتيب همه راهها به روى آنها بسته شد ، « و يقين پيدا كردند كه پناهگاهى از خشم خدا جز از طريق بازگشت به سوى او نيست » ( * ( وَظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّه إِلَّا إِلَيْه ) * ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 171
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٧١