در كتاب معروف « قاموس » يكى از معانى توبه چنين ذكر شده « رجع عليه بفضله و قبوله » .
و ثالثا در آيه مورد بحث ، تخلف و انحراف از حق را تنها به گروهى از مؤمنان نسبت مىدهد با اينكه توبه الهى را شامل حال همه مىداند ، و اين خود نشان مىدهد كه توبه خدا در اينجا به معنى پذيرش عذر بندگان از گناه نيست ، بلكه همان رحمت خاص الهى است كه در اين لحظات سخت به يارى پيامبر ص و همه مؤمنان بدون استثناء از مهاجران و انصار آمد ، و آنها را در امر جهاد ثابت قدم ساخت ،
2 - چرا از جنگ تبوك به « ساعة العسرة » تعبير شده است ؟ !
« ساعت » از نظر لغت به معنى بخشى از زمان است ، خواه كوتاه باشد يا طولانى ، البته به زمانهاى خيلى طولانى ، ساعت گفته نمىشود ، و « عسرت » به معنى مشقت و سختى است .
تاريخ اسلام نشان مىدهد كه مسلمانان هيچگاه به اندازه جريان تبوك در فشار و زحمت نبودند .
زيرا از طرفى حركت به سوى تبوك در موقع شدت گرماى تابستان بود .
و از سوى ديگر خشكسالى مردم را به ستوه در آورده بود .
و از سوى سوم فصلى بود كه مىبايست مردم همان مقدار محصولى كه بر درختان بود جمعآورى و براى طول سال خود آماده كنند .
از همه اينها گذشته فاصله ميان مدينه و تبوك بسيار طولانى بود .
و دشمنى كه مىخواستند با او روبرو شوند ، امپراطورى روم شرقى ، يكى از نيرومندترين قدرتهاى جهان روز بود .
اضافه بر اينها ، مركب و آذوقه در ميان مسلمانان به اندازه اى كم بود كه