مىگويد : « آنها كه ايمان آوردند و ايمان خود را با ظلم و ستم نياميختند امنيت براى آنها است ، و هدايت مخصوص آنان » ( * ( الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ ) * ) .
در روايتى كه از امير مؤمنان على ع نقل شده نيز تاكيد گرديده است كه اين سخن دنباله گفتگوى ابراهيم با بت پرستان است ( 1 ) .
بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه اين جمله بيان الهى بوده باشد نه گفتار ابراهيم ، ولى احتمال اول علاوه بر اينكه در روايت وارد شده با وضع و ترتيب آيات بهتر تطبيق مىكند ، اما اين احتمال كه اين جمله گفتار بت پرستان باشد كه پس از شنيدن قول ابراهيم بيدار شده باشند بسيار بعيد به نظر مىرسد .
منظور از « ظلم » در اينجا چيست ؟
معروف ميان مفسران اين است كه به معنى « شرك » است و آنچه در سوره لقمان ( آيه 12 ) وارد شده إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ : « شرك ستم بزرگى است » شاهد بر اين معنى گرفتهاند در روايتى نيز از ابن مسعود نقل شده كه هنگامى كه اين آيه ( آيه مورد بحث ) نازل شد بر مردم گران آمد ، عرض كردند : اى رسول خدا كيست كه لا اقل به خود ستم نكرده باشد ( بنا بر اين همه مشمول اين آيهاند ) پيامبر ص فرمود :
« منظور آنچه شما فكر مىكنيد نيست آيا گفته بنده صالح خدا ( لقمان ) را نشنيدهايد كه مىگويد : « فرزندم براى خدا شريك قرار مده زيرا شرك ، ظلم بزرگى است » . ( 2 )
ولى از آنجا كه آيات قرآن در بسيارى از موارد دو يا چند معنى را در بر دارد كه ممكن است يكى از ديگرى گسترده تر و عمومىتر باشد ، اين احتمال در
هامش
( 1 ) و ( 2 ) تفسير مجمع البيان ذيل آيه .