فرار كرده بودند ، اطراف پيامبر ص را گرفته و ضمن اظهار ندامت تقاضاى عفو و بخشش كردند .
خداوند در اين آيه به پيامبر ص دستور عفو عمومى آنها را صادر كرد و پيامبر ص با آغوش باز ، خطاكاران توبه كار را پذيرفت .
در آيه فوق ، نخست اشاره به يكى از مزاياى فوق العاده اخلاقى پيامبر ص شده و مىفرمايد : در پرتو رحمت و لطف پروردگار ، تو با مردم مهربان شدى در حالى كه اگر خشن و تندخو و سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مىشدند .
« فظ » در لغت به معنى كسى است كه سخنانش تند و خشن است ، و غليظ - القلب به كسى ميگويند كه سنگدل مىباشد و عملا انعطاف و محبتى نشان نمىدهد بنا بر اين ، اين دو كلمه گرچه هر دو بمعنى خشونت است اما يكى غالبا در مورد خشونت در سخن و ديگرى در مورد خشونت در عمل به كار مىرود و به اين ترتيب خداوند اشاره به نرمش كامل پيامبر ص و انعطاف او در برابر افراد نادان و گنهكار مىكند .
* ( فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ ) * سپس دستور مىدهد كه از تقصير آنان بگذر ، و آنها را مشمول عفو خود گردان و براى آنها طلب آمرزش كن يعنى نسبت به بىوفايىهايى كه با تو كردند و مصائبى كه در اين جنگ براى تو فراهم نمودند از حق خود درگذر و من براى آنها نزد تو شفاعت مىكنم ، و در مورد مخالفتهايى كه نسبت به فرمان من كردند ، تو شفيع آنها باش و آمرزش آنها را از من بطلب .
بعبارت ديگر آنچه مربوط به حق تو است عفو كن و آنچه مربوط به حق من است من مىبخشم پيامبر ص به فرمان خدا عمل كرد و آنها را بطور عموم مشمول عفو خود ساخت .
روشن است كه اينجا يكى از موارد روشن عفو و نرمش و انعطاف بود و اگر پيامبر ص غير از اين مىكرد زمينه براى پراكندگى مردم كاملا فراهم بود ،
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 141
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٤١