شده است ولى به اعتقاد بعضى از مفسران بزرگ در حجة الوداع نازل گشته ( 1 ) در حالى كه بعضى گفتهاند كه جمله « * ( فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ) * » ناظر به جريان حديبيه است كه در سال ششم هجرت واقع شد و مسلمانان از زيارت خانه خدا ممنوع شدند ( 2 ) در اين آيه ، احكام زيادى بيان شده است :
1 - در ابتدا ، يك دستور كلى براى انجام فريضه حج و عمره به طور كامل و براى اطاعت فرمان خدا داده ، مىفرمايد : « حج و عمره را براى خدا به اتمام برسانيد » ( * ( وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّه ) * ) .
در واقع قبل از هر چيز به سراغ انگيزههاى اين دو عبادت رفته و توصيه مىكند كه جز انگيزه الهى و قصد تقرب به ذات پاك او ، چيز ديگرى در كار نبايد باشد ، و عمل نيز به مقتضاى « * ( وَأَتِمُّوا ) * » از هر نظر كامل و جامع باشد .
2 - سپس به سراغ كسانى مىرود كه بعد از بستن احرام به خاطر وجود مانعى ، مانند بيمارى شديد و ترس از دشمن ، موفق به انجام اعمال حج عمره نباشند ، مىفرمايد : « اگر محصور شديد ( و موانعى به شما اجازه نداد كه پس از احرام بستن وارد مكه شويد ) آنچه از قربانى فراهم شود ذبح كنيد و از احرام خارج شويد ( * ( فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ) * ) ( 3 ) .
به هر حال افرادى كه گرفتار مىشوند ، و توانايى انجام مراسم حج و عمره را پيدا نمىكنند ، مىتوانند با استفاده از اين مساله ، از احرام خارج شده و به حال
هامش
( 1 ) الميزان ، جلد 2 ، صفحه 75 ( ذيل آيه مورد بحث ) .
( 2 ) تفسير فى ضلال القرآن ، جلد 1 صفحه 277 .
( 3 ) در تركيب آيه دو احتمال داده شده است ، نخست اينكه « ما » در ما استيسر مبتدا است ، و خبر آن « عليكم » محذوف است ، و در تقدير چنين است : فعليكم ما استيسر من الهدى ، احتمال ديگر اينكه « ما » مفعول براى فعل مقدرى است و در تقدير چنين است : فاهدوا ما استيسر من الهدى .