( به خاطر جنگ يا خطر ديگرى ) بترسيد بايد ( نماز را ) در حال پياده يا سواره انجام دهيد « و ركوع و سجود را با ايماء و اشاره بجا آوريد ( * ( فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالًا أَوْ رُكْباناً ) * ) .
« اما هنگامى كه امنيت خود را باز يافتيد ، خدا را ياد كنيد ، آن چنان كه به شما ، چيزهايى را تعليم داد كه نمىدانستيد » و نماز را در اين حال به صورت معمولى و با تمام آداب و شرائط انجام دهيد ( * ( فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّه كَما عَلَّمَكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ) * ) .
روشن است شكرانه اين تعليم الهى كه طرز نماز خواندن در حالت امن و خوف را به انسانها آموخته ، همان عمل كردن بر طبق آن است .
« رجال » در اينجا جمع « راجل » به معنى پياده ، و « ركبان » جمع « راكب » ، به معنى سواره است ، و منظور اين است كه به هنگام خوف از حمله دشمن مىتوانيد نماز را در حالتى كه سواره ، يا پياده و در حال حركت و فعاليت هستيد انجام دهيد .
در حديثى از امير مؤمنان على ع نقل شده كه در بعضى از جنگها دستور داد تا نماز را به هنگام جنگ با تسبيح و تكبير و لا إله الا اللَّه بجا آورند ( 1 ) و نيز در حديث ديگرى مىخوانيم كه
ان النبى ص صلى يوم الاحزاب ايماء
: « پيامبر ص در جنگ احزاب با اشاره نماز خواند » ( 2 ) .
و نيز از امام كاظم ع روايت شده كه در پاسخ اين سؤال كه اگر شخصى گرفتار حيوان درنده اى شود ، و وقت نماز فرا رسد و از ترس آن درنده نتواند حركت كند چگونه نماز بخواند ؟ فرمود : با همان وضعى كه دارد بايد نماز را بخواند هر چند پشت به قبله باشد ، و ركوع و سجود را با اشاره در حالى كه ايستاده است انجام دهد ( 3 ) .
هامش
( 1 ) نور الثقلين ، جلد 1 صفحه 239 حديث 949 .
( 2 ) مجمع البيان ، ذيل آيه مورد بحث .
( 3 ) وسائل الشيعه ، جلد 5 صفحه 483 ( باب 3 حديث 3 با تلخيص و نقل به معنى ) احاديث ديگرى نيز در اين باب به اين مضمون آمده است .