بعضى آن را نماز ظهر ، و بعضى نماز عصر ، و بعضى نماز مغرب و بعضى نماز عشا و بعضى نماز صبح و بعضى نماز جمعه ، و بعضى نماز شب يا خصوص نماز وتر دانستهاند و براى هر يك از اين اقوال توجيهى ذكر شده ، ولى با قرائن مختلفى كه در دست است روشن است كه منظور همان نماز ظهر است زيرا علاوه بر اينكه نماز ظهر در وسط روز انجام مىشود ، و شان نزول آيه نيز گواهى مىدهد ، و روايات متعددى كه از معصومين ع نقل شده بر آن تاكيد دارند ( 1 ) .
تاكيد روى اين نماز به خاطر اين بوده كه بر اثر گرمى هواى نيمروز تابستان ، يا گرفتاريهاى شديد كسب و كار ، نسبت به آن كمتر اهميت مىدادند ، آيه فوق اهميت نماز وسطى ، و لزوم محافظت بر آن را مورد تاكيد قرار داده است .
« قانتين » از ماده « قنوت » به دو معنى آمده است : 1 - پيروى و اطاعت كردن 2 - خضوع و خشوع و تواضع ، ولى بعيد نيست كه در آيه فوق به هر دو معنى باشد چنان كه در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم كه در تفسير جمله « * ( وَقُومُوا لِلَّه قانِتِينَ ) * » فرمود : « منظور اين است كه نماز را با خضوع و توجه به خداوند بجا آوريد » .
و در حديث ديگرى مىفرمايد : « يعنى از روى اطاعت بپاخيزيد » ( 2 ) .
در آيه بعد تاكيد مىكند كه در سختترين شرائط حتى در صحنه جنگ نبايد نماز فراموش شود منتها در چنين وضعى ، بسيارى از شرائط نماز همچون رو به قبله بودن و انجام ركوع و سجود به طور متعارف ، ساقط مىشود ، لذا مىفرمايد : « و اگر
هامش
( 1 ) مشهور در ميان فقهاى شيعه اين است كه منظور نماز ظهر است بلكه ادعاى اجماع بر آن شده و چندين روايت معتبر كه در كتاب وسائل الشيعه ، جلد 3 صفحه 14 باب 5 نقل شده است به اين معنى گواهى مىدهد ، و قول شاذ و ضعيفى مىگويد : منظور نماز عصر است ( فقهاى اهل سنت غالبا طرفدار اين هستند كه منظور ، نماز عصر است ) و به رواياتى استدلال كردهاند كه سند قابل ملاحظه اى ندارد و اصحاب از آن اعراض كردهاند ( شرح بيشتر را در كتب فقهى مطالعه فرمائيد ) .
( 2 ) به تفسير مجمع البيان و الميزان ، ذيل آيه مورد بحث مراجعه شود .