أُولئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَباطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ : « دنيا پرستان كسانى هستند كه در آخرت جز آتش بهره اى ندارند و آنچه را در دنيا انجام دادهاند بر باد مىرود و اعمالشان باطل مىشود . »
و اما « احباط » در اصطلاح متكلمان و علماء عقائد عبارت از اين است كه ثواب اعمال پيشين بر اثر گناهان از بين برود نقطه مقابل تكفير كه به معنى از بين رفتن كيفر و آثار گناهان پيشين به خاطر اعمال نيك آينده است .
در اينكه آيا احباط و تكفير در مورد ثواب اعمال صالح و كيفر گناهان صحيح است يا نه در ميان علماء عقائد بحث و گفتگو است به گفته مرحوم « علامه مجلسى ره » مشهور ميان متكلمان اماميه بطلان احباط و تكفير است آنها فقط مىگويند : ثواب مشروط به آن است كه انسان با ايمان از دنيا برود و عقاب مشروط به اين است كه به هنگام مرگ با اسلام و توبه از دنيا نرود . ولى علماء معتزله نظر به ظواهر بعضى از آيات و روايات معتقد به صحت احباط و تكفيرند ( 1 ) .
خواجه نصير الدين طوسى در كتاب « تجريد العقائد » : احباط را باطل شمرده و به دليل عقل و نقل بر آن استدلال كرده است دليل عقلى او اين است كه احباط مستلزم ظلم است ( زيرا كسى كه ثواب كمترى داشته و گناه بيشترى پس از احباط به منزله كسى خواهد بود كه اصلا كار نيك نكرده است و اين يك نوع ستم در حق او خواهد بود ) و اما دليل نقلى اين است كه قرآن با صراحت مىگويد : فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه ( 2 ) : هر كس به مقدار سنگينى ذرهاى كار خير كند آن را مىبيند و هر كس به مقدار سنگينى ذرهاى كار شر كند آن را مىبيند ( 3 ) .
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، جلد 5 صفحه 332 .
( 2 ) سوره زلزله ، آيه 8 - 7 .
( 3 ) تجريد العقائد ، صفحه 327 ، چاپ مصطفوى .