به اين ترتيب از يك سو به اولياى مقتول توصيه مىكند كه اگر از قصاص صرفنظر كردهايد در گرفتن خونبها زياده روى نكنيد و به طرز شايسته با توجه به مبلغ عادلانه اى كه اسلام قرار داده و در اقساطى كه طرف ، قدرت پرداخت آن را دارد از او بگيريد .
و از سوى ديگر با جمله و * ( أَداءٌ إِلَيْه بِإِحْسانٍ ) * به قاتل نيز توصيه مىكند كه در پرداخت خونبها روش صحيحى در پيش گيرد و بدهى خود را بدون مسامحه بطور كامل و به موقع اداء نمايد . و به اين صورت وظيفه و برنامه هر يك از دو طرف را مشخص كرده است .
در پايان آيه براى تاكيد و توجه دادن به اين امر كه تجاوز از حد از ناحيه هر كس بوده باشد مجازات شديد دارد مىگويد : « اين تخفيف و رحمتى است از ناحيه پروردگارتان ، و كسى كه بعد از آن از حد خود تجاوز كند عذاب دردناكى در انتظار او است » ( * ( ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَه عَذابٌ أَلِيمٌ ) * ) .
اين دستور عادلانه « قصاص » و « عفو » كه يك مجموعه كاملا انسانى و منطقى را تشكيل مىدهد از يك سو روش فاسد عصر جاهليت را كه هيچگونه برابرى در قصاص قائل نبودند و همچون دژخيمان عصر فضا گاه در برابر يك نفر صدها نفر را به خاك و خون مىكشيدند محكوم مىكند .
و از سوى ديگر راه عفو را به روى مردم نمىبندد ، در عين حال احترام خون را نيز كاهش نمىدهد و قاتلان را جسور نمىسازد ، و از سوى سوم مىگويد بعد از برنامه عفو و گرفتن خونبها هيچيك از طرفين حق تعدى ندارند ، بر خلاف اقوام جاهلى كه اولياى مقتول گاهى بعد از عفو و حتى گرفتن خونبها قاتل را مىكشتند ! .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 605
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٠٥