لذا نخستين آيه مورد بحث آنها را بر اين كار مذمت كرده مىگويد « آيا مردم را به نيكى دعوت مىكنيد ولى خودتان را فراموش مىنمائيد » ( * ( أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ ) * ) .
با اينكه كتاب آسمانى را مىخوانيد آيا هيچ فكر نمىكنيد ( * ( وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ) * ) .
اصولا يك برنامه اساسى مخصوصا براى علماء و مبلغين و داعيان راه حق اين است كه بيش از سخن ، مردم را با عمل خود تبليغ كنند همانگونه كه در حديث معروف از امام صادق ع مىخوانيم : « كونوا دعاة الناس باعمالكم و لا تكونوا دعاة بالسنتكم » « مردم را با عمل خود به نيكيها دعوت كنيد نه با زبان خود » ( 1 ) .
تاثير عميق « دعوت عملى » از اينجا سرچشمه مىگيرد كه هر گاه شنونده بداند گوينده از دل سخن مىگويد و به گفته خويش صد در صد ايمان دارد گوش جان خود را به روى سخنانش مىگشايد و سخن كه از دل برخيزد بر دل مىنشيند ، و در جان اثر مىگذارد ، و بهترين نشانه ايمان گوينده به سخنش اين است كه خود قبل از ديگران عمل كند ، همانگونه كه على ع مىفرمايد .
ايها الناس انى و اللَّه ما احثكم على طاعة الا و اسبقكم اليها ، و لا انها كم عن معصية الا و اتناهى قبلكم عنها :
« اى مردم به خدا سوگند شما را به هيچ طاعتى تشويق نمىكنم مگر قبلا خودم آن را انجام مىدهم و از هيچ كار خلافى باز نمىدارم مگر اينكه پيش از شما از آن دورى جستهام » ( 2 ) .
در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم « من اشد الناس عذابا يوم القيامة من وصف عدلا و عمل بغيره » از كسانى كه در روز قيامت عذابشان از همه شديدتر است كسى است كه سخن حقى بگويد و خود به غير آن عمل كند ( 3 ) .
هامش
( 1 ) سفينه ماده « عمل » .
( 2 ) نهج البلاغه خطبه 175 .
( 3 ) تفسير نور الثقلين جلد 1 صفحه 75 .