خود را به كار گيرد و پس از عجز و ناتوانى به طور مسلم بداند پديده اى كه با آن روبرو است يك پديده بشرى نيست ، يك امر الهى است .
لذا در آيه بعد با تعبيرهاى مختلف به اين مهم پرداخته مىگويد : « اگر شما اين كار را انجام نداديد - و هرگز انجام نخواهيد داد - از آتشى بترسيد كه هيزم آن بدنهاى مردم بىايمان ، و همچنين سنگها است » ! ( * ( فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجارَةُ ) * ) .
« آتشى كه هم اكنون براى كافران آماده شده است » و جنبه نسيه ندارد ! ( * ( أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ ) * ) .
« وقود » به معنى « آتشگيره » است يعنى ماده قابل اشتعال مانند هيزم ( نه به معنى « آتشزنه » همچون كبريت يا جرقه اى كه با سنگهاى مخصوص ايجاد مىكنند ) .
عده اى از مفسران گفتهاند كه منظور از « حجاره » بتهايى است كه آنها را از سنگ ساخته بودند و آيه 98 سوره انبياء را شاهد آن دانستهاند : إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه حَصَبُ جَهَنَّمَ : « شما و آنچه غير از خدا مىپرستيد آتشگيره دوزخ است » .
بعضى ديگر مىگويند : « حجاره » اشاره به سنگهاى گوگردى است كه حرارتشان بيش از سنگهاى ديگر مىباشد .
ولى بعضى از مفسران معتقدند كه منظور از اين تعبير توجه دادن به شدت حرارت دوزخ است ، يعنى آن چنان حرارت و سوزندگى دارد كه سنگها و انسانها را همانند هيزم شعله ور مىسازد .
آنچه با ظاهر آيات فوق ، سازگارتر به نظر مىرسد اين است كه آتش دوزخ از درون خود انسانها ، و سنگها ، شعله ور مىشود ، و با توجه به اين حقيقت كه امروز ثابت شده همه اجسام جهان در درون خود ، آتشى عظيم نهفته دارند ، ( يا به تعبير
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 127
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٢٧