صادق كه چند صد رساله است ، مىباشد .
كرنيلوس فانديك در مقالهء « پزشكان شرق » « 1 » مىگويد : « ابوعبداللَّه جعفر بن محمدبن على الصادق كه ششمين امام علوىهاست در هيئت و كيميا تأليفى دارد و به سال 148 ه . ق . 760 م . در « مدينه » وفات يافت . و ابوموسى جابربن حيان صوفى كه در طوس متولد شده و در « كوفه » سكونت داشت ، از شاگردان امام جعفر صادق بود ، وى در كيميا معروف بود و پانصد رساله از رسائل امام جعفر را در هزار صفحه جمع كرد كه به سال 1530 م . در استراسبورك چاپ شده و اصول الكيمياى وى در سال 1574 م . در « باستل » به طبع رسيده و كتابى نيز در هيئت دارد كه در « نورمبرك » چاپ شده است .
در كشف الظنون پس از تصريح به اين كه جابر از شاگردان امام جعفر صادق عليه السلام است مىگويد : نخستين كسى كه اين علم از وى شهرت يافت جابر بن حيان صوفى ، شاگرد خالد [ ؟ ] بود !
مىگويم : لابد مراد از شاگردىِ جابر بر خالد ، استفاده وى از كتابهاى خالد باشد چنان كه « جلدكى » متأخر از جابر ، خود را از شاگردان وى مىشمارد ، براى اين كه عصر جابر از عصر خالد كه به سال 85 ه . يعنى اواخر قرن هفتم ميلادى درگذشته بود ، عقبتر است چون جابر به سال 161 ه . يعنى پس از آن كه هشتاد سال از مرگ خالد گذشته بود ، وفات يافت .
« ادوارد فانديك » تصريح مىكند كه جابر در اوايل قرن هشتم ميلادى متولد شده است . پس نظريهء صحيح آن است كه جابر ، شاگرد امام صادق عليه السلام بوده چنان كه همه بدان تصريح كردهاند ، و در شعرى كه در كشف الظنون نقل شده نيز چنين آمده است :
حمكة اورثناها جابر * عن إمام صادق القول و في
هامش
( 1 ) . مجله المقتطف ، سال 1876 م ، ص 123 .