ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 74

( 2 ) و با دقّت در سرگذشت اسفناك پديدهء حكومت در اكثريّت بسيار چشمگير كه براى بدست آوردن آن ، خونها ريخته شده و حقّ كشيها و زورگويىها صورت گرفته و صفحات تاريخ را سياه كرده است از همين نوع بوده است و همه مىدانيم كه روش « ماكياولى » « وسيله هر چه باشد قربانى هدف هر چه باشد » براى اين نوع حكومتها نه تنها مجاز بوده بلكه ضرورتى تلقّى شده است كه بدون آن ، يا دستيابى به حكومت و قدرت امكان ناپذير بوده و يا ادامهء آن محال بوده است . مسلَّم است كه آنچه اين گونه حكومتها مورد توجّه و اهمّيّت قرار نداده‌اند ، مستضعفان و بينوايان جوامع بوده‌اند ، اگر چه اغلب با ادّعاى خدمت به آنان و حمايت و دفاع از حقوق آنان سلطه و اقتدار را بدست آورده ولى بسرعت آنان را به فراموشى سپرده‌اند و اگر افراد و گروه هائى از آن بينوايان توانسته‌اند به نوائى برسند ، موجب بروز مستضعفان ديگرى گشته‌اند و بدين ترتيب تاريخ بشرى در جريان اين نوع حكومتها اكثريّت را با مستضعفان و اقلَّيّت را با صاحبان سلطه و قدرت نشان مىدهد .