تعبير شده است حال مىتوانيم در نوع اختلاف ضرورى در متن قانون دين را مورد بررسى قرار بدهيم : نوع يكم - اختلاف درجات مردم از نظر گرايش دينى و برخوردارى از آن است كه در همهء دورانها و جوامع بوضوح كامل ديده مىشود . بعنوان مثال از آن چوپانى كه حضرت موسى ( ع ) را مىبيند و خدا را در شكل يك انسان توصيف مىنمايد و عشق و اشتياق روحى خود را براى وصول بچنان خدائى ابراز مىدارد :
تو كجائى تا شوم من چاكرت
چارقت دوزم كنم شانه سرت
دستكت بوسم بمالم پايكت
وقت خواب آيد بروبم جايكت
گر ترا بيمارئى آيد به پيش
من ترا غمخوار باشم همچو خويش
گر بدانم خانه ات را من مدام
شير و روغن آرمت هر صبح و شام
گرفته تا خداشناسى ابراهيم خليل و موسى بن عمران و عيسى بن مريم و محمّد بن عبد الله و علىّ بن ابي طالب و ائمّهء اطهار صلوات الله عليهم أجمعين همه در مسير عشق ربوبى و كمال برين حركت مىكنند . و همچنين از يك مسلمان عادى كه در گفتارش وحشتى از ابراز خلاف واقع [ البتّه با اعتقاد به قبح و ممنوعيّت آن در دين ] ندارد ، تا ابو ذر غفارى كه آسمان سايه نينداخته و زمين بر خود حمل نكرده است انسانى را راستگوتر از ابو ذر غفارى
ما أظلَّت الخضراء و لا أقلَّت الغبراء على ذى لهجة أصدق من أبى ذرّ
موصوف به متديّناند ، ولى -
ميان ماه من تا ماه گردون
تفاوت از زمين تا آسمان است
نوع دوم - اختلاف ( تشكيكى ) در معناى حدّ وسط و اعتدال و قصد و قسط با نظر به مراحل معرفت الهى و عمل مطابق آن معرفت كه دين ناميده مىشود . ابيات زير را از مولوى مورد توجّه قرار بدهيم :
گفت راه اوسط ار چه حكمت است
ليك اوسط نيز هم با نسبت است
آب جو نسبت به اشتر هست كم
ليك باشد موش را آن همچو يم