ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 88

و علوم مختلف براى شناخت جهان درك مىكنيم ، بجاى آنكه آنها را روشن كنندهء ابعادى از جهان طبيعت محسوس از موضعگيرىهاى خاص خود تلقى نمائيم ، آگاهانه يا ناآگاهانه آن مقوله‌ها و صور و اشكال و روابط را فراگير همهء هستى تلقى مىكنيم مثلا وقتى كه حاكميت كميت را در بعدى از جهان درك مىكنيم و آن را بعنوان يك واقعيت مطلق جزء معلومات خود قرار مىدهيم ، اين كميت چنان تأثيرى در ذهن ما ايجاد مىكند و چنان سطوح ذهن ما را فرا مىگيرد كه هر واقعيتى كه بر ما مطرح مىشود ، مقولهء كميت خود را بعنوان يك خاصيت عمومى همهء واقعيات ، مانند جزء لا ينفك همان واقعيت به ذهن ما تحميل مىكند ( 1 ) همچنين است ساير كيفيتها و روابط حاكم بر قلمرو طبيعت . به همين جهت است كه هر چه رشد مغزى يك انسان كمتر بوده باشد ، مقوله‌ها و صور و اشكال طبيعت محسوس بيشتر از ديگران در فعاليتها و دريافتهاى ذهنى و عقلانى او نفوذ و گسترش پيدا ميكنند . كودكان را در نظر بگيريد كه نخست با معدودها سروكار دارند نه با اعداد . يعنى كودك در اوايل كودكى اگر 2 بشنود ، دو توپ يا دو سيب يا دو انسان بنظرش مىآيد نه عدد تجريد شده . مغزهاى رشد نيافته ، از زيبائى ، فقط زيباييهاى مشخصى را كه ديده‌اند ، در ذهن خود منعكس ميكنند و از عدالت فقط يك يا چند رفتار