ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 18

جنگ و پيكارند و هر يك از آن دو زمامدارى مخصوص به خود دارد . يكى از آن دو زمامدار بر ديگرى حيله كرده و نزد مسلمانان آمده با آنان مصالحه و قرارداد مىكند كه با آن ديگرى بجنگند امام صادق ( ع ) فرمود : براى مسلمانان شايسته نيست كه حيله گرى كنند و نه دستور به حيله گرى بدهند و شايسته نيست كه بهمراه كسانى كه حيله مىورزند بجنگند . . . » ( 1 ) 2 - امام صادق عليه السلام از پيامبر اكرم ( ص ) نقل مىكند كه : هر حيله - گرى در روز قيامت با پيشواى خودش در حالى كه گوشهء لبهايش كج شده است ، مىآيد و داخل آتش مىشود ) ( 2 ) . 3 - اصبغ بن نباته مىگويد : روزى امير المؤمنين عليه السلام در كوفه در - حالى كه در منبر خطبه اى ايراد ميكرد ، فرمود : « اى مردم ، اگر ناشايستگى حيله گرى نبود ، من از حيله گرترين مردمان بودم ، بدانيد ، در هر حيله اى انحرافى است و هر انحرافى ظلمتى است [ كه حقيقت را مىپوشاند ] آگاه باشيد ، حتما حيله گرى و فجور و خيانت در آتش است ) ( 3 ) . در برابر اين گونه روايات ، رواياتى ديگر وجود دارد كه حيله گرى را در جهاد تجويز مىكند . ولى چنان كه در اول مبحث گفتيم ، چون حيله گرى و مكر پردازى مخالف اصول مبنى بر آيات قرآنى و احاديث معتبر و حكم صريح عقل است ، لذا بايد به مقدار ضرورت و كيفيتى كه ضرورت ايجاب مىكند ، قناعت ورزيد ، چنان كه در دروغ و هرگونه خلاف واقع بايد به ضرورىترين كميت و كيفيت قناعت شود . اين نكته را بايد در نظر گرفت كه چاره سازى و تدبير و انديشهء عميق در ادارهء جنگ و دفع دشمن غير از مكر پردازى ماكياولى - گرى است . چاره سازى و تدبير و انديشه واجب است ، حتى چه بسا اين امور موجب تقليل خونريزى از طرفين و مراعات بيشتر در بارهء حفظ و عمل به اصول