دهد و آزادىشان را تأمين كند ؛ تبعيدشدگان را به خانوادههايشان باز گرداند ؛ غنائم جنگى را بىهيچ ملاحظه و استثنا بين سپاهيان ( مجاهد ) تقسيم كند . على بن ابى طالب ( ع ) ، از جانب عثمان ، در مقابل مؤمنان و مسلمانان ، ضامن اجراى تمامى اين تعهّدات است . شاهدان زير نيز صحّت اين تعهدات را گواهى مىكنند :
زبير ابن العوّام ، سعد بن مالك ابى وقّاص ، زيد بن ثابت ، طلحة بن عبيد اللّه ، عبد اللّه بن عمر ، سهل بن حنيف ، ابو ايوب خالد بن زيد .
( تاريخ نگارش ، ذيقعدهء 35 هجرى )
گروههايى كه از كوفه و مصر آمده بودند ، هريك ، نسخهاى از اين پيمان نامه را گرفتند و رفتند « 1 » . حضرت امير ( ع ) به عثمان فرمود : خوب است بيرون بيايى و خطبهاى بخوانى و مردم را ساكت كنى و خدا را شاهد بگيرى كه توبه كردهاى .
عثمان آمد و چنين خطبه خواند :
. . . اى مردم ، به خداى سوگند ، آنچه را كه بر من خرده گرفتهايد ، همه را مىدانستم ، و آنچه را كه در گذشته انجام دادهام ، همه از روى علم و دانايى بوده است ؛ ليكن در اين ميان ، هواى نفس و خواهشهاى درونىام مرا سخت فريب داد و حقايق را وارونه به من نشان داد سرانجام مرا گمراه كرد و از جادهء حقّ و حقيقت بگرداند .
خود از پيامبر خدا ( ص ) شنيدم كه فرمود : « هركس كه دچار لغزشى گردد بايد توبه كند و هركه گناهى مرتكب شود بايد توبه كند بيشازپيش ،
هامش
( 1 ) . انساب الاشراف 5 / 63 - 64 .