فصل چهل و پنجم نكوهش از كوفىها
اى مردم كوفه من شما را براى جنگ با اين مردم دعوت كردم اما قبول نكرديد شما را بر عليه آنها خواندم اما جواب مرا نداديد ، شما را نصيحت كردم گوش نكرديد ، بود و نبود شما فرق نمىكند زيرا در هر دو صورت به درد نمىخوريد ، من جملات حكمتآميز براى شما مىگفتم اما شما از آن اعراض مىكرديد ، شما را با موعظههاى خوب نصيحت و موعظه مىكردم ، اما از آن روى خود را بر مىگردانديد و شما همانند الاغى كه از شير درنده فرار مىكند ، از نصايح من فرارى بوديد ، شما را به جنگ با دشمن تشويق مىكردم امّا هنوز حرف و سخن من تمام نشده بود ، كه همگى مانند بچّههاى سبا متفرق مىشديد . و دوباره سراغ مجلسهايتان مىآمديد و چهار زانو دور هم مىنشستيد و براى هم ضرب المثل مىگفتيد ، شعرى مىخوانديد ، اخبار روز را به هم مىگفتيد ، و حتّى هنگاميكه مجلس تمام مىشد و مىخواستيد متفرق شويد در اين زمان نيز از آن اشعار سؤال مىكرديد ، از اشعارى كه هيچ اطلاعى از حقيقت آنها نداشتيد . و از مفهوم شعر غفلت داشتيد ، اما از آينده خود ترسى نداشتيد و موضوع جنگ و آمادگى براى نبرد را به كلى فراموش كرده بوديد ، و دلهايتان را به طور كلى از آن خالى كرده و خود را مشغول به امور بيهوده و باطل مىكرديد . بسيار جاى تعجب است و چرا تعجب نكنم ، از اينكه عدهاى باطل و ناحق دور هم جمع شوند و شما را از حقتان محروم كنند . اى اهل كوفه شما مانند مادر حاملهاى هستيد كه فرزندش را سقط كرده و شوهرش هم مرده باشد و مدتى بدون سرپرست مانده باشد و ارث شوهرش هم به دست دورترين اقوام او بيفتد . سوگند به خدايى كه دانه را از دل خاك شكافت و انسان را خلق كرد ، همانا جهنم دنيا كه نابينا است و در پى شماست و كسى هم كه از دست او رهايى ندارد بر شما مسلط خواهد شد و اين جريان را پيش رو داريد . ( منظور حجاج بن يوسف است ) و بعد از او گزندهء درندهاى است كه مال و ثروت زيادى جمع مىكند ، اما كسى از او فايدهاى نمىبرد . ( منظور هشام بن عبد المطلب است ) پس از اين عدهاى از بنى اميه بر شما مسلّط خواهند شد كه هيچكدام از آنها با شما مهربان نيستند مگر يكى از آنها ( منظور عمر بن عبد العزيز است ) اى مردم تسلط بنى اميه بر شما قضاى الهى است كه حتما اتفاق مىافتد كه آنها خوبان شما را مىكشند و بدان شما را به بردگى مىگيرند و گنجها و پساندازهاى شما را از درون خانههايتان بيرون مىكشند و تمام اينها به دليل آنست كه كارهايتان را ضايع كرديد . و علاوه بر آن خودتان و دينتان را نيز از بين برديد . اى مردم كوفه به شما از كارهايى كه در آينده اتفاق مىافتد خبر مىدهم تا كاملا مواظب باشيد و كسانى كه پند نمىگيرند ، بترسانيد و از اين حوادث عبرت بگيريد . گويا مىبينم كه شما مىگوييد على دروغ مىگويد ، همانطوريكه مردم قريش همين نسبت به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله خود محمّد بن عبد اللّه كه دوست خدا بود ، دادند . پس واى بر شما من بر چه كسى دروغ بستهام ؟ آيا بر خدا دروغ بستهام با آن كه من نخستين شخص مسلمان بودم كه او را عبادت كرده و به يگانگى شناختم ، و يا به