به نام خداوند بخشندهء مهربان
مقدمهاى از آية ا . . . سيد محمد باقر صدر
برخى از پژوهشگران معتقدند تشيع پديدهاى است عارض بر جامعهء اسلامى و نسبت فرقهء شيعه به پيكر امت اسلامى آن است كه حوادث و تحولات اجتماعى خاصى كه در جامعهء اسلامى روى داده ، منجر به پيدايش يك فكر و مذهب خاصى ( مكتب تشيع ) شده كه به صورت بخشى از آن پيكر بزرگ درآمده و به تدريج توسعه يافته است .
گروه فوق پس از پذيرش اين تئورى در اينكه چه حوادثى سبب پيدايش تشيّع و نشو و نماى آن شده است ، اختلاف نظر دارند . برخى تصوّر كردهاند كه عبد الله سبا و فعاليتهاى سياسى كه دربارهء او تصوّر مىشد ، موجب پيدايش تشيّع شده است ؛ برخى ديگر معتقدند رسيدن حضرت على ( ع ) ، به خلافت و بهرهمند شدن آن حضرت از امكانات سياسى و اجتماعى موجب پيدايش تشيّع گرديد ؛ عدهاى نيز معتقدند پيدايش تشيّع براثر حوادثى است كه پس از حضرت على ( ع ) در جامعه اسلامى پىدرپى اتفاق افتاده است .
به گمان من آنچه باعث شده است تا بسيارى از اين پژوهشگران معتقد شوند كه تشيع يك پديده عارضى در جامعهء اسلامى باشد ، اين است كه شيعه در صدر اسلام گروه اندكى از امت اسلامى محسوب مىشد و همين واقعيت ، اين تصور را براى برخى به وجود آورد كه اساس جامعهء اسلامى را غير شيعه تشكيل داده است و تشيّع پديدهاى عارضى و استثنايى نسبت به جامعه اسلامى است كه عوامل پيدايش آن را بايد در