بديهى است كه روسو يك مرد مسيحى بوده و اعتقادى به خدايان نداشته است ، لذا مقصودش از خدايان همان معنى است كه متذكر شديم ، يعنى انسانهايى كه جنبهء ما وراى طبيعى دارند و ما در اصطلاح به آنان پيامبران مىگوييم . ه - يك مسئله ديگر كه باز دلالت دارد به اين كه موضوع خدايان به عنوان مبادى اولى و موجودات نمونه و وسايل ما وراى طبيعى بوده است ، ترتيبى است كه در مراتب خدايان مصر باستانى ديده مىشود . مثلًا امون رع به عنوان آفتاب مخفى خدايى است كه مرزى براى معبود سيستم دهندهء هستى است و مرتبه ى اين خدا در ميان خدايان پس از پتاح است كه ايجاد كنندهء كائنات است . » ( 1 ) « در آبادى قوصبيه معبودى به نام معا مورد احترام بوده است و چنين اعتقاد مىكردند كه معا در روز رستاخيز مردگان را به محضر حكم خواهد برد . » ( 2 ) « شهر آبىصير معبودى به نام اذوديس داشته است اين معبود مقدسى است كه به وضع و احوال ارواح حكومت مىكند و پس از مرگ همراه انسان است تا او را به بارگاه رب اعلا رهنمون شود . » ( 3 ) در مأخذ گذشته ص 18 در بارهء معبودها يك تعريف كلى مىنمايد ، بدين قرار : « پتاح رمزى است براى نشان دادن قدرت الهى كه هستى را آفريده است . رع عنصر آتش . شو عنصر هوا . سب عنصر خاك . ازوريس عنصر آب . حور رمزى است براى زمان آينده برع آفتاب و اوزيرس براى مردگان . مصريان باستانى اين معبودها را شاهان حقيقى مىدانستند و براى آنان نامها و القاب مىگذاشتند . »
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 73
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٧٣
مسائلى را كه در مبحث گذشته در بارهء بتها و خدايان مطرح كرديم براى
هامش
( 1 ) العقد الثمين ، احمد افندى كمال ، ص 10 . .
( 2 ) همان مأخذ ، ص 13 . .
( 3 ) همان مأخذ ، ص 16 . .