تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 499

« إِنَّه لا يُحِبُّ اَلْمُسْتَكْبِرِينَ 16 : 23 » . ( 1 ) ( خداوند متكبران را دوست نمىدارد ) در قرآن مجيد در بيش از 30 آيه در بارهء بد بختى و پليدى و عذاب اخروى متكبران با بيانات مختلف تنبيه فرموده است . سقوط مردم متكبر از انظار و حماقت آنان در نزد مردم چيزى است كه نيازى به گفتگو ندارد ، زيرا مردم به طور طبيعى از شخصى كه خود را براى خويشتن مطرح كرده و آن خود را بزرگ مىشمارد و به رخ مردم مىكشد ، روىگردان و با ديدن كبر و نخوت حالتى شبيه به استفراغ روانى در خود احساس مىكنند . ممكن است اين اشمئزاز و استفراغ ريشه هاى گوناگونى داشته باشد . از آن جمله : 1 - شناسايى مردم يكديگر را - افراد انسانى تقريبا از امكانات و كليات اوصاف يكديگر اطلاع دارند و مىدانند كه هر يك از مزايايى كه در يك انسان به وجود مىآيد ، به آن اندازه مطلق نيست كه علت تكبر و خود نمايى بوده باشد زيرا به خوبى احساس مىشود كه هر مزيتى كه در يك انسان به وجود مىآيد ، حد اقل مقدارى از ريشه هاى خود را از ديگران گرفته يا به طور غير اختيارى نصيبش گشته است و نيز يقيناً آن مزيت مفروض با صدها نقص ديگر در هم پيچيده شده است كه اگر مجموع موجوديت آن انسان را مورد بررسى و تحليل قرار بدهيم ، با نظر به همان نواقص نه تنها جايى براى تكبر نمىماند ، بلكه بايستى آن انسان از فروتنى فراوانى برخوردار شود . 2 - عدم تحمل انسانها اعتلا و قدرت طبيعى يكديگر را - گويى مردم به طور ناخود آگاه معتقداند به اين كه مزاياى عالم طبيعت مشترك همه انسانها است و كسى كه چيزى از آن مزايا را به دست بياورد و آن را وسيلهء تكبر و خود نمايى قرار بدهد ، مانند شخص غاصبى است كه از خانهء كسى چيزى را غصب كند و همان را وسيلهء