تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 574

يا در مقابل برترى استدلال و منطق ظاهرى ، برترى احساسات باطنى و پنهانى وجود دارد . بنا بر اين يونگ معتقد است كه عناصر مخالف و متضاد هميشه در افراد وجود دارد ، منتهى نبايد آنها را با يكديگر متضاد و متغاير دانست ، بلكه اين پديده ها و حالات متضاد در حقيقت مكمل يكديگرند و هدفشان ايجاد توازن و يك پارچگى روح انسان است و به نظر يونگ : شخص عصبى كسى است كه يكى از اين حالات ، احساسات و عواطف متضاد منحصرا و به طور يك جانبه در او رشد كرده باشد و در آن صورت توازن روحى او بر هم مىخورد و در او حالات عصبى ايجاد مىگردد . يونگ نام فرضيه ها و نظريات خود را در اين مورد قانون مكملها ناميده است . » ( 1 ) آن چه مربوط به مباحث ما در بارهء تضاد است ، اين تفسير است كه يونگ به بهترين وجه مطرح كرده است . اين گونه اضداد در درون انسانى وجود دارد ، مانند خوددارى و اقدام در مقابل انگيزه هاى خارجى ، عينك وسيله و هدف در بارهء اشياء مورد تمايل ، هوى و ضد هوى ، ماده گرايى و معنا گرايى ، انديشه كه عبارت است از تحرك ذهن و استخدام معلومات براى به دست آوردن مجهولات و توقف و تحير . دريافت حيات و طعم آن در مقابل احساس و ركود و مرگ و . . . اما رابطه ميان اين اضداد مانند رابطه ميان اضداد عينى كه در مباحث پيشين ملاحظه كرديم نيست ، لذا گرديدنهاى روانى را با گرديدنهاى عينى در مجراى قانون تضاد نمىتوان صد در صد مورد مقايسه قرار داد . به طور كلى نه تنها تضادهاى عينى با تضادهاى روانى قابل مقايسه نيست ، بلكه مىتوان گفت : به استثناى بعضى از اصول كه در همهء تضادها وجود دارد ، هر دو ضدى چه در دوران انسانها و چه در جهان عينى دارى مشخصات و خصوصيات جداگانه‌اى است