( 5 ) عاقبت شورشيان ، مصر را به تصرف خويش درآوردند « 1 » : تاخوس كه هراسان شده بود ، به خود جرأت داد كه با عبور از عربستان به نزد شاه بزرگ رفته و از وى درخواست كند كه اشتباهات گذشتهاش را ببخشايد .
اردشير نهتنها خطاهايش را بخشيد ، بلكه فرماندهى جنگ عليه مصريان را نيز به او سپرد .
93 .
( 1 ) اندك زمانى بعد ، پادشاه پارس پس از چهل و سه سال پادشاهى درگذشت « 2 » . پادشاهى به اوخوس رسيد كه نام اردشير بر خويش گرفت و بيست و سه سال پادشاهى كرد « 3 » . به يادمان پادشاهى نيك اردشير ، كه مردى صلحجو و بخت نيز همواره با وى يار بود ، نام پادشاهان پس از وى تغيير داده شد و به آنها فرمان داده شد كه خود را چون او بنامند « 4 » .
هامش
( 1 ) . از اينكه چه رابطهى خويشاوندى ميان تاخوس و نكتانبوس دوّم وجود داشته ، بىاطلاع هستيم .
تاخوس ، پادشاهى را در 359 - 358 پ . م از دست داد . وقايعنگارى سىامين سلسله ، بىگمان ، دقيق است .
بر پايهى نظر ديودور ، فرار تاخوس به پارس ناشى از پيمانشكنى در مصر است و بنا به نظر پلوتارك ( آژزيلاس ، 37 ، 3 - 38 ، 1 ) فرار تاخوس به دليل خيانت آژزيلاس بوده است كه به خدمت نكتانبوس درآمد .
( براى اطلاع بيشتر ر . ك به : گزنفون ، آژزيلاس ، 2 ، 28 - 31 ) .
( 2 ) . آنگونه كه ديودور مىگويد ، اردشير دوّم در فاصلهى سالهاى 362 - 361 پ . م نمرده است . بر پايهى نظر كانون( Canon )ستارهشناس ، مرگ وى بين نوامبر 359 تا نوامبر 358 روى داد و وى 46 سال پادشاهى كرد ( طولانىترين مدّت پادشاهى در سلسلهى هخامنشى از آن اوست ) . با وجود اين ، وقايعنگارى ديودور تقريبا درست مىنمايد : مرگ پادشاه مىبايست در حين روايت اوضاع مصر اشاره مىشد .
( 3 ) .( Ochos )؛ ( 359 - 338 پ . م ) از زن مشهور و سوگلى اردشير دوّم ، استاتيرا - خواهر چيثهفرنه ( تيسافرن ) - بود . پلوتارك ( حيات مردان نامى ، اردشير ، 39 ) اشاره مىكند كه اردشير دوّم ، 360 زن عقدى و غيرعقدى در دربار داشت كه از آنان داراى 115 پسر و دختر گرديد كه بيشتر آنان در زمان حيات او مردند ( ژوستن ، 10 ، 1 ) و از پسرانش تنها چهار پسر ، نامشان در تاريخ مانده كه سه تن از آنان به نامهاى داريوش ، آرياسپ و اوخوس ( اخوس ) از استاتيرا زاده شدند و فرزند چهارم ، آرشام از زن غيرعقدى كه نامش معلوم نيست ، متولد شد . ديودور ، بر خلاف پلوتارك كه به تفصيل به ماجراى اواخر پادشاهى اردشير دوّم و انتخاب جانشين وى مىپردازد ، با اشارهاى گذرا به جلوس اوخوس بر تخت اشاره مىكند و از بيان مشكلات عديدهاى كه در انتخاب جانشين براى اردشير منمون روى داد ، در مىگذرد . در ضمن ، وقايعنگارى ديودور ، پادشاهى اردشير سوّم را نيز ، با اندكى اختلاف ( 359 - 338 پ . م ) ، 23 سال مىداند .
( 4 ) . ديودور نيز چون پلوتارك ( حيات مردان نامى ، زندگانى اردشير ) و بر خلاف گزنفون ، كه در جاىجاى كتاب « آنابازيس » خويش سعى در نكوهش اين پادشاه پارسى دارد - آن هم از آن جهت كه اردشير سعى كرد از مشروعيت خويش در برابر كوروش كوچك در نبرد مشهور كوناكسا دفاع كند - از پادشاهى اردشير با -