كرد . تميستوكل خود را فداى تمايلات شاه كرد كه با سوگندى عهد كرده بود هرگز بدون تميستوكل عليه يونانيان لشكركشى نخواهد كرد .
( 3 ) ورزايى براى اداى اين سوگند قربانى شد و تميستوكل جامى پر از خون حيوان سركشيد و بىدرنگ جان سپرد . « 1 » تاريخنگاران مىافزايند كه اين حادثه موجب انصراف خشايارشا از اقدامش گرديد و تميستوكل با مرگ خودخواستهاش زيباترين دفاع و نشان ايثار را از خويش برجاى نهاد و از اين راه به ميهنش خدمت كرد .
( 4 ) ما تا واپسين روزهاى زندگى بزرگترين مرد يونان را پى گرفتيم و در بارهى وى مىتوان از خود پرسيد كه آيا تبعيدش به پارس ، كيفر عادلانهى يك خيانت واقعى به ميهن بوده است يا بايد ناسپاسى يونانيان را كه اينچنين به خيرخواه و منجى خويش پاداش دادند ، رسوا كرد .
( 5 ) اگر بخواهيم با دقت و بدون جانبدارى ، استعداد اين سردار را مورد ارزيابى قرار دهيم ، وى را برتر از همهى افرادى كه تاكنون از آنان سخن رانديم ، خواهيم يافت و بىشك در شگفت خواهيم ماند كه آتنيان چگونه راضى شدند خويشتن را از يارى چنين شهروندى محروم سازند .
59 .
( 1 ) آيا كسى ديگر مىتوانست در آن زمان كه اسپارت قدرتمندترين سرزمين بود و در آن هنگام كه اورىبياد اسپارتى بر نيروهاى دريايى فرمان مىراند ؛ با روشهاى منحصربهفرد خويش تفوق بر دريا را از چنگال لاسدمون بيرون كشد ؟
آيا تاريخ شخص ديگرى را سراغ دارد كه تنها با نبوغش موفق شده باشد خود را در رأس همهى سرداران ، آتن را در رأس همهى شهرهاى يونانى و يونانيان را بالاتر از بربرها قرار دهد ؟ كدام سردار ديگر ، در چنين شرايط دشوارى قرار گرفت و اينچنين خطراتى بزرگ را از سر گذراند ؟
( 2 ) چه كسى چون او مىتوانست با مقابله در برابر نيروهاى سراسر آسيا ،
هامش
( 1 ) . تأثير خون ورزا با اثرات طاعون مقايسه شده است ( نيكاندر ، آلكسى فارم ، ص 312 و ديوسكوريد ، آلكسىفارم ، ص 29 از متن لاتين ) اما بايد توجه داشت كه خون ورزا مانند خون ساير حيوانات داراى خصوصيات سمى نمىباشد و فقط در حالت تخمير ، سمّى خواهد شد . خون تازه سمّى نيست .