ستمگر وظالمي وجود ندارد تا شهدا پيش آنان ذليل وخوار باشند چنان كه از روايت
برداشت مىشد همچنانكه روايت به روشنى بيان ننموده كه آنها به دست چه كساني
كشته مىشوند وشايد كلمه " برادران " اشتباهاً بجاى كلمه ديگرى نوشته شده باشد .
ودجالى كه نامش مطرح شد وگفته شد بعد از آنها خواهد آمد وداراى طرفدارانى
بالغ بر هفتاد هزار تن از نصارا است ، بعيد نيست كه غير از دجال موعود باشد زيرا
أو بعد از ظهور حضرت مهدى ( عليه السلام ) ظاهر خواهد شد . علاوة بر اين نكات مبهم ،
روايت مذكور داراى اشكال هاى ديگرى نيز هست از جمله اينكه روايت ابن قتيبة به
بيان شهداى إبله اكتفا نموده ونامى از دجال به ميان نياورده است واز طرفي ابن
ميثم منبع اين روايت را متذكر نشده كه اين خود نياز به تحقيق وبررسى بيشتر دارد .
در تفسير نور الثقلين درباره اين آية شريفه كه مىفرمايد : " وجاءَ فِرعَونُ وَمَنْ قَبلَهُ
وَالمُؤتَفِكاتُ بِالخاطِئة " ( 1 ) ( يعنى : فرعون وكساني كه قبل از أو بودند وشهرهاى زير ورو
شده مرتكب خطا شدند ) آمده است كه منظور از شهرهاى زير ورو شده شهر بصره
است همچنين در تفسير آية شريفه " وَالمُؤتَفِكَة أَهْوى " ( 2 ) ( يعنى : شهرهاى
زير ورو شده را فرو افكند ) از امام صادق ( عليه السلام ) نقل شده كه فرمود : " مراد أهل بصره است
وهم آن شهر است كه زيرورو شده است " ودر تفسير آية 9 سوره حاقه ، امام صادق فرمود :
" آنان قوم لوط اند كه شهرشان زير ورو وبر سرشان واژگون شد " ودر همين تفسير مطلبي از
كتاب " من لا يحضره الفقيه " از جويرية بن مسهر عبدي آمده است كه گفت : " با أمير
مؤمنان ( عليه السلام ) از جنگ با خوارج بر مىگشتيم ، وقت نماز عصر بود كه به سرزمين بابل
رسيديم ، حضرت به همراه مردم در آن منطقه فرود آمد سپس امام رو به مردم
هامش
( 1 ) حاقه / 9 .
( 2 ) نجم / 53 .