آن حضرت على عليه السّلام فرمود كه اولى ، شكار شير بوده و يك سوم ديهء دومى بر گردن او بوده است و دو سوم ديهء سومى بر گردن دومى و ديهء كامل چهارمى بر گردن سومى تعلق گرفته است كه بايد پرداخت شود .
( 1 ) خبر اين قضاوت به اطلاع رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله رسانده شد و آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود : هرآينه ابو الحسن به قضاوت خداوند متعال در عرش ، در ميان آنها قضاوت كرده است . « 1 »
همچنين نزد آن حضرت عليه السّلام آمدند و عرض كردند : كنيزى در يك بازى ، كنيز ديگرى را بر شانههاى خود سوار كرده بود . در اين هنگام كنيز ديگرى اين كنيز را نشگون گرفت و اين كنيز ناگهان از جا پريد و در نتيجه كنيزى كه بر دوش او سوار بود ، از دوش او پرت شد و گردنش شكست و در نتيجه از دنيا رفت .
حال ديهء او را چه كسى بايد بپردازد ؟
على عليه السّلام در قضاوت خويش فرمود : كنيزى كه نشگون گرفته ، بايد يك سوم ديه را بپردازد و كنيزى كه او را از دوش پرت كرده ، بايد يك سوم ديگر را بدهد و يك سوم ديگر ، ساقط مىشود ، زيرا كنيز به هلاكت رسيده ، بيهوده سوار ديگرى شده بود و ثلث ديه بر گردن خودش است .
وقتى كه خبر اين قضاوت به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله رسيد ، آن را تأييد كرد و شهادت داد كه او به درستى قضاوت كرده است . « 2 »
( 2 ) همچنين در اثر خراب شدن ديوارى ، جمعى كشته شده بودند كه در ميان آنان زنى بود كه شوهرش آزاد بود و از او طفلى داشت . همچنين در ميان كشتهشدگان كنيزى بود كه طفلى از مملوكى داشت . پس از كشته شدن مادران اين دو طفل ، مردم نمىدانستند كه كدام طفل آزاد و كدام يك مملوك است . بنابراين براى قضاوت نزد آن حضرت عليه السّلام آمدند و او فرمود كه قرعهكشى كنند و بر اساس قرعه ، مملوك را از آزاد مشخص كنند و در ميراث آنها هم بر اساس همين قرعه قضاوت كرد . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اين قضاوت را امضا فرمود و آن را درست دانست . « 3 »
هامش
( 1 ) . مفيد ، ارشاد ، ج 1 ، ص 196 . اين خبر از امام صادق عليه السّلام در فروع كافى ، ج 7 ، ص 286 و كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 89 و تهذيب ، ج 10 ، ص 239 آمده است . و در مغازى ، ج 3 ، ص 1086 آمده است : ده نفر از اهالى يمن همراه على عليه السّلام به حج آمده و در مقابل رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نشسته بودند . آنگاه اين جريان را براى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله تعريف كردند تا اينكه وى فرمود : به خواست خدا در ميان آنها قضاوت خواهم كرد . به او عرض كردند : اى رسول خدا ، على در بين ما قضاوت كرده است . پرسيد :
چگونه داورى كرد ؟ آنان جريان را به طور كامل توضيح دادند . آنگاه فرمود : حكم همان است كه على عليه السّلام آن را صادر كرده است .
آنان گفتند : اين هم قضاوت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و برخاستند .
( 2 ) . مفيد ، ارشاد ، ج 1 ، ص 196 ؛ المقنعه ، ص 750 ؛ و با اختلافى در من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 125 ؛ تهذيب ، ج 10 ، ص 241 ؛ و ابن اثير در النهاية ، ج 4 ، ص 108 و 214 به اين حديث اشاره كرده است .
( 3 ) . مفيد ، ارشاد ، ج 1 ، ص 197 .