از جنگ به باديه آمدهايد و قصد خير نداريد ! اين افراد از اين سخن بسيار رنجيدند و به مدينه نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بازگشتند و جريان را عرض كردند . به دنبال آن خدا اين آيه را نازل كرد . « 1 »
( 1 ) در آيهء 123 مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا . . .
وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً »
؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، با كفار كارزار كنيد و آنان بايد در شما خشونت بيايند . قرآن در توجيه اين سختگيرى و شدت مىفرمايد :
دشمنان بايد از كثرت و شدت و خشونت شما بترسند .
در آيههاى 124 و 125 به تأثير فوق العادهء چنين سورههايى در مؤمنان و منافقان اشاره مىكند و مىفرمايد : مؤمنان از آن خوشحال شده و به همديگر بشارت مىدهند و منافقان ناراحت شده و مريضى قلبهايشان بيشتر مىشود !
در آيه 126 اشاره مىكند كه غزوهء تبوك در واقع فتنهاى براى آزمايش و امتحان افراد بود كه عدهاى متذكر نشدند و توبه نكردند .
در آيهء 127 به علامت اين بىتوجهى به هنگام نزول اين سوره يا هر سورهء ديگرى اشاره مىكند و مىفرمايد : قلوب منافقان از فهم معناى اين سوره روىگردان بود ، براى همين سعى مىكردند كه مؤمنان آنها را نبينند و مرض قلبى آنها به گونهاى بود كه حتى از شنيدن آيات اين سوره امتناع مىورزيدند .
در آيهء 128 به بيان علت عتاب و خطاب شديد نسبت به منافقان مىپردازد و در آيهء 129 به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله توصيه مىكند كه بر خدا توكل كند و از روىگردانى كافران و منافقان اندوهى به دل راه ندهد .
بعد از توضيح و تشريح مختصر آيات ، به جا است كه به آيات ابتدايى سورهء برائت برگرديم كه از عهد و پيمانهاى مشركان برائت مىجويد و سپس جريان ارسال ابو بكر و سپس على عليه السّلام را براى قرائت سورهء برائت نقل مىكنيم .
( 2 )
حديث سدّ الأبواب
در آيهء 28 آمده است :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بَعْدَ عامِهِمْ هذا . . .
، اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، حقيقت اين است كه مشركان ناپاك هستند ، پس نبايد از سال آينده به مسجد الحرام نزديك شوند .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 126 . در اين روايت به تعليم فقه اشاره شده است . و گويى كه حركت براى تبليغ معادل حركت براى جهاد در راه خدا است و از اين رو به منافقان متذكر مىشود كه به غيبت مبلغان در غزوهء تبوك احتجاج نكنيد ، در حالى كه شما مشغول به كارى نيستيد و آنها به تبليغ دين مشغول هستند .