( 1 )
غرور ناشى از لشكريان زياد
شيخ مفيد در ارشاد مىنويسد : هنگامى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به همراه جمع كثيرى براى جنگ حنين آماده شد و همراه ده هزار نفر به سوى هوازن حركت كرد ، مسلمانان كه تعداد زياد لشكر خود را ديدند ، گمان كردند كه هيچگاه شكست نخواهند خورد و كثرتشان باعث غرور ابو بكر شد و گفت : امروز هرگز مغلوب آن عدهء كم نمىشويم . « 1 »
( 2 ) طبرسى مىنويسد : آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله با ده هزار نفر وارد مكه شد و پانزده روز در مكه اقامت كرد و سپس از مكه خارج شد در حالى كه دو هزار نفر ديگر به وى ملحق شده بودند . « 2 » واقدى مىنويسد :
صفوان بن اميه همراه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله خارج شده بود . او در مهلتى بود كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله براى او قرار داده بود تا در آن فكر كند و اسلام بياورد . همچنين حكيم بن حزام ، حويطب بن عبد العزى ، سهيل بن عمرو مخزومى ، حارث بن هشام مخزومى و عبد الله بن ربيعه همراه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله بودند . ابو سفيان بن حرب نيز در عقب لشكر حركت مىكرد و هرگاه سپرى يا نيزه يا كالايى را مىديد كه بر زمين افتاده است ، برمىداشت .
همچنين افرادى بىدين به صورت سواره و پياده همراه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله از مكه خارج شده بودند .
آنها منتظر بودند كه ببينند چه كسى پيروز مىشود تا بهرهاى از غنائم ببرند و كراهتى هم نداشتند كه محمد و يارانش شكست بخورند . « 3 »
هامش
( 1 ) . ارشاد ، ج 1 ، ص 140 . وى مىگويد : كثرت لشكر اسلام باعث عجب و غرور ابو بكر شد . . . و خداوند در مورد تعجب و غرور ابو بكر فرمود :« وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً »، توبه ( 9 ) ، 25 ؛ در روز حنين كه تعداد زيادتان شما را به شگفت آورده بود ؛ ولى به هيچ وجه خطر را از شما دفع نكرد . و همين در إعلام الورى ، ص 113 و در مناقب آل ابى طالب ج 1 ، ص 210 آمده است . امّا ابن اسحاق در ج 4 ، ص 87 نوشته است . بعضى از مردم گمان كردهاند كه فردى از بنى بكر اين حرف را زده است [ ؟ ! ] بعد نوشته است : بعضى از اهل مكه [ ؟ ! ] براى من گفتهاند وقتى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از مكه به سوى حنين حركت كرد و كثرت لشكريان اسلام را مشاهده كرد ، فرمود : امروز مغلوب اين عدهء كم نمىشويم . در حالى كه يعقوبى در ج 2 ، ص 62 نوشته است :
بعضى گفتند : از اين عدهء كم شكست نمىخوريم ! رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از اين حرف خوشش نيامد ، ج 2 ، ص 62 . و لكن واقدى در ج 3 ، ص 890 با سند خود از زهرى از سعيد بن مسيّب روايت كرده است : كسى كه اين حرف را زد ، ابو بكر بود . الا اينكه وى روايت ديگرى را از خود زهرى از ابن عباس از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در رديف همين روايت آورده است كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود : بهترين اصحاب چهار نفرند ! و بهترين سريهها آن است كه با چهارصد نفر باشد و بهترين لشكر آن است كه با چهار هزار نفر باشد ، و هيچگاه يك لشكر دوازده هزار نفرى از عدهء كمى شكست نمىخورد . گويى آنها خواستهاند با اين نوشتهها ، توبيخ قرآنى را كه فرموده :« إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً »را از ابو بكر به سوى ديگران متوجّه كنند ، گرچه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله باشد ؟ ! و از جمله كسانى كه إعجاب ابو بكر را نقل كرده ، بلاذرى در أنساب الاشراف ج 1 ، ص 365 مىباشد .
( 2 ) . در مجمع البيان ، ج 5 ، ص 29 و سيرهء ابن هشام ، ج 4 ، ص 83 آمده است : دو هزار نفر از اهالى مكه همراه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله بودند و در التنبيه و الاشراف ، ج 234 آمده است : دويست سواره يا بيشتر از اهل مكه به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله ملحق شده بودند .
( 3 ) . مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 894 - 895 .