( 1 ) اين در مورد صلوات بر آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله است و اما در مورد
« وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً »
بايد پرسيد كه آيا به معناى سلام بر آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله است ؟ يعنى آيا اين تشريع و تأسيس سلامى خاص بر پيامبر مىباشد يا اينكه به معناى تسليم در مقابل اوامر و دستورات وى مىباشد ؟
چنان كه قبلا اشاره كرديم و با توجه به آياتى از اين سوره كه از اذيت و آزار رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نهى مىكند و آن را گناه بزرگ مىشمارد ، مناسبت دارد كه منظور از
« وَ سَلِّمُوا »
، تسليم در برابر اوامر آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله باشد . خداوند مىفرمايد :
« وَ ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ »
؛ سزاوار نيست كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله را اذيت كنيد .
و بلافاصله بعد از آن مىفرمايد :
« إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ . . . »
؛ كسانى كه خدا و رسولش را اذيت مىكنند ، لعنت خدا بر ايشان باد . تمام اين مطالب مناسب با اين است كه منظور از سلام ، تسليم در مقابل وى باشد ، چنان كه در آيهء 22 از همين سوره مىفرمايد :
« وَ لَمَّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزابَ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ ، وَ صَدَقَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ ، وَ ما زادَهُمْ إِلَّا إِيماناً وَ تَسْلِيماً »
؛ مؤمنان با ديدن احزاب گفتند : « اين همان است كه خدا و رسولش به ما وعده دادهاند » و گفتهء خدا و رسولش راست بود . و اين امر جز بر ايمان و تسليمشان نيفزوده است . و اين بر طبق آن چيزى است كه سابقا در قول خداوند متعال آمده است :
« فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً »
« 1 » ؛ به پروردگارت سوگند كه آنها ايمان نمىآورند مگر آن كه در اختلافات خويش تو را حاكم كنند و از قضاوت تو روىگردان نشوند و كاملا تسليم باشند .
( 2 ) در قرآن كريم ، تسليم در غير از اين سه آيه نيامده است ؛ چنان كه ترديدى در معناى تسليم بين مفسران قرآن رخ نداده است مگر در آيهء صلوات . برقى در المحاسن با سند خود از ابو بصير روايت كرده است : از امام صادق عليه السّلام سؤال كردم كه منظور خداوند متعال از آيهء
« إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ . . . »
چيست ؟ آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود : صلوات بر آن حضرت و تسليم بودن در مقابل آنچه كه وى آورده است . « 2 » و فرات كوفى در تفسيرش با سند خود از ابو هاشم روايت كرده است : به همراه جعفر بن محمد عليه السّلام در مسجد الحرام بودم كه والى مكه در روز جمعه بر منبر رفت و آيهء
« إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ . . . »
را قرائت كرد . امام صادق عليه السّلام فرمود : اى ابو هاشم ، همانا چيزى خواند كه تفسير آن را نمىداند و همانا خداوند فرموده است : « و سلّموا بالولاية لعلي تسليما » ؛ در مقابل ولايت على بن أبي طالب تسليم محض باشيد . « 3 » و قمى در تفسير خود به مفهوم همين دو خبر اشاره كرده و گفته است :
وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً
؛ يعنى در مقابل
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) ، 65 .
( 2 ) . محاسن برقى ، ج 1 ، ص 422 ، چاپ مجمع ، قم .
( 3 ) . تفسير فرات كوفى ، ص 342 ، چاپ تهران ، تحقيق محمودى .